معرفی اجمالی کتاب نهج البلاغه


این کتاب مشتمل بر خطبه ها، نامه ها، فرمان ها، حکمت ها و کلمات قصار حضرت علی، امیر مومنان علیه‌السلام به عربی می باشد. البته مطالب و بیانات آن حضرت در زمان رسول خدا، در جنگ ها، در نمایندگی حضرت از طرف رسول الله در شهرها و بلاد مختلف، ثبت و ضبط نشده ...


نهج البلاغه

حتی مطالبی را که با موافقت خلفا، بیان می کرد، باز هم ثبت نشده بلکه نهج البلاغه فقط برخی از مطالب امام علیه السلام، از دورانی است که به ریاست ظاهری رسیده و گلچینی از بیانات و فرمایشات حضرت است که مولف کتاب (سید رضی) از سال 400 هـ ق، به جمع آوری آن که برای هدف خود ما (راه بلاغت) مفید می دانست ضبط و به رشته تحریر در آورد. 

 

معرفی اجمالی مولف نهج البلاغه:

محمد بن ابی احمد، کنیه اش ابوالحسن و ملقب به "رضی" و مشهور به "سید رضی" و شریف رضی از علمای بزرگ شیعه و از شعرای بزرگ زمان خود و برادر والا گهر "سید مرتضی" علم الهدی است که در سال 359 هـ ق در بغداد متولد شد. نسب او با پنج واسطه به امام موسی بن جعفر علیه السلام می رسد. ریاست و نقابت سادات علوی، حتی در زمان پدرش به او محول شد. در زهد و تقوی و ورع، در کمال نفس، در علم و ادب، وثاقت و علو همت و فنون شعری و علوم قرآنی و .... دانشمند زمان و متبحر و یگانه دوران بود. حدود ده سالگی، شعر گفتن را شروع کرد و در هر موضوعی که می خواست، شعری در نهایت بلاغت می سرود. شدت هوش و استعدادش آنچنان بود که "نحو" را قبل از ده سالگی از "ابن السیرافی نحوی" یاد گرفت. یکی از اساتیدش "شیخ مفید" می باشد. حافظ کل قرآن بود و بالاخره جامع جمیع علوم و صفات حسنه و تالیفات زیاد در علوم دینیه و فنون ادب و تنوع علمی او در زمینه‌های گوناگون، موافق هر غریبه و آشناست و نیازی به اقامه برهان و بینه نیست. این عالم بزرگوار، در سال 404 هـ ق، در بغداد، در سن 45 سالگی دار فانی را وداع کرد. مزار شریف وی، در محله کرخ بغداد واقع و زیارتگاه همگان می باشد.

ساختار و معرفی اجمالی نهج البلاغه:

سخنان آن حضرت در این کتاب بر مدار سه اصل است:

باب اول: خطبه ها و اوامر

باب دوم: نامه ها و رسائل و وصایا

باب سوم: کلمات قصار، حکمت آمیز و مواعظ

این کتاب، به جهت اینکه سخنان و نامه ها و نامه های امام اول شیعیان را داراست، در بین شیعه، اهمیت و رواج فوق العاده ای داشته و آن را بعد از قرآن کریم، مهمترین کتاب می دانند. در بین اهل تسنن نیز، به علت فصاحت و بلاغت بی نظیرش، مورد توجه بسیاری از علمای آنها بوده و هست

ساختار نهج البلاغه، سخنانی شگفت انگیز در مورد توحید، عدل، خلقت، زن و مرد، تقوا، مذمت دنیا، شیطان، نکوهش بعضی از صحابه پیغمبر، امتیازات خاندان رسالت، اوصاف متقین، مومنین، منافقین، توضیح بعضی از آیات قرآن، درباره بنی امیه، یاد مرگ، دولتها و ملتها، اوصاف آل محمد، فضائل و رذایل اخلاقی، مشاوره، توبه، توکل، شکر و کفر نعمت، عاقل و جاهل، انواع جهاد، راه آسایش دنیا، عدالت و صدها موضوع دیگر است که هر کدام تشنگان معرفت را سیراب خواهد کرد. سخنان حضرت در طرح اینگونه بحث ها، همچون قرآن کریم است که به زبان موعظت، از هر پدیده محسوس یا معقولی نمونه ای روشن و قابل درک در جلوی چشم شنونده قرار می دهد، بعد کم کم و آرام آرام، او را با خود به سر منزلی میبرد که باید بدان برسد. (به درگاه خدا و آستان پروردگار)!

نکته 1:

سید رضی

تالیف این کتاب گرانسنگ، قطعا به دست "سید رضی" بوده است و هیچ شکی در آن نیست و اینکه بعضی از اهل علم، آنرا به برادرش "سید مرتضی علم الهدی" نسبت داده اند کاملا اشتباه و بدون تحقیق بوده است. زیرا علاوه بر اینکه خود مولف، صراحتا در کتاب مجازات تبۆیه و در حقائق التاویل، ذکر کرده است قرائنی وجود دارد که این امر را نشان می دهد. از جمله نجاشی متوفی سال 450 هـ ق، که معاصر هر دو برادر و به شرح حال و تالیفات آنها، کاملا آگاه بوده، تالیف آن را در کتاب "رجالش" بدون تردید و احتمال خلاف، به سید رضی نسبت می دهد.

نکته 2:

بعضی از اهل علم، فقط برخی از مطالب کتاب را به امیرالمومنین علی (علیه‌السلام)  نسبت می دهند و نظر به این دارند که انتساب بعضی از خطبه های نهج البلاغه به امام علی(علیه السلام) ، جای تردید و شک است. از جمله درباره خطبه هایی که در آن بعضی از اصطلاحات و مسائل کلامی که در قرون بعد، متداول شده است. ولی نه تنها علمای شیعه به طور قطع و اجماع آن را از خود حضرت می دانند، بلکه "ابن ابی الحدید" شارح نهج البلاغه از اهل تسنن، همین مطلب را عنوان کرده و با دلایل و براهین محکم و متقن، ثابت می کند که تمام مندرجات کتاب، حتی خطبه شقشقیه، بدون استثناء از کلمات خود امیرالمومنین علی (علیه السلام)  می باشد و مدتها قبل از سید رضی که هنوز متولد نشده و حتی قبل از پدر او، در بعضی از کتب عالمان اهل سنت، درج شده است. 

ساختار نهج البلاغه، سخنانی شگفت انگیز در مورد توحید، عدل، خلقت، زن و مرد، تقوا، مذمت دنیا، شیطان، نکوهش بعضی از صحابه پیغمبر، امتیازات خاندان رسالت، اوصاف متقین، مومنین، منافقین، توضیح بعضی از آیات قرآن، درباره بنی امیه، یاد مرگ، دولتها و ملتها، اوصاف آل محمد، فضائل و رذایل اخلاقی، مشاوره، توبه، توکل، شکر و کفر نعمت، عاقل و جاهل، انواع جهاد، راه آسایش دنیا، عدالت و صدها موضوع دیگر است که هر کدام تشنگان معرفت را سیراب خواهد کرد

اهمیت نهج البلاغه در شیعه و اهل تسنن:

این کتاب، به جهت اینکه سخنان و نامه ها و نامه های امام اول شیعیان را داراست، در بین شیعه، اهمیت و رواج فوق العاده‌ای داشته و آن را بعد از قرآن کریم، مهمترین کتاب می دانند. در بین اهل تسنن نیز، به علت فصاحت و بلاغت بی نظیرش، مورد توجه بسیاری از علمای آنها بوده و هست.

 

چاپ و نشر:

به دلیل اهمیت این کتاب، شروحی از علمای اهل سنت و تشیع بر تمامی کتاب و یا بر بعضی از آن نوشته شده و به هر دو زبان فارسی و عربی، بارها در تهران، تبریز، مصر، بیروت، استانبول و .... چاپ شده است. یکی از مهمترین شرح نهج البلاغه از اهل تسنن، شرح "ابن ابی الحدید" است که مشتمل بر نکات ادبی، تاریخی و کلامی نیز می باشد که به فارسی نیز ترجمه و تاکنون بارها چاپ شده است. یکی از معروفترین شرح علمای شیعه، شرح قطب راوندی و دیگر شرح "ابن میثم" از شاگردان خواجه نصیرالدین طوسی است.

باید گفت که از سالی که "شریف رضی" این مجموعه را گردآوری کرد، سالها یعنی بلکه حدود 500 سال گذشت تا پژوهندگان نخستین ترجمه فارسی را در قرن دهم از هجرت و در زمان حکومت صفویان، صورت دادند. قدیمی ترین ترجمه، شرح و ترجمه جلال الدین حسین فرزند شرف الدین اردبیلی معاصر اسماعیل صفوی است و بعد از آن ترجمه و شرح ملافتح الله کاشانی، متوفی 988 که آن را «تنبیه الفافلین» نام گذاشت و از آن به بعد، شرح ها و ترجمه های مختلف و مداوم، در جریان بوده است. (برای اطلاع بیشتر به مقاله نهج البلاغه چیست؟ از دانشمند فقید ابن یوسف شیرازی مراجعه شود)

 منبع: سایت طهور دانش 

صفحه اصلیپایان نامه ها

عناوین پایان نامه درباره نهج البلاغه

 
 
قناعت در نهج البلاغه
عفو و گذشت در نهج البلاغه
رزق و روزی در نهج البلاغه
تعلیم و تربیت در نهج البلاغه
فقر از دیدگاه نهج البلاغه
اعتدال در نهج البلاغه
امر به معروف و نهی از منکر در نهج البلاغه
مبانی سیاست های اقتصادی حضرت علی (ع) در نهج البلاغه
عبودیت و بندگی در نهج البلاغه
ایمان در نهج البلاغه
بیانات امام علی (ع) پیرامون حقوق خانواده و خویشاوندان در نهج البلاغه
غفلت از دیدگاه نهج البلاغه
دوستی در نهج البلاغه
حقوق مردم در نهج البلاغه
حماسه سیاسی از دیدگاه نهج البلاغه
حکمت نظری و عملی در نهج البلاغه
دشمن شناسی و دشمن ستیزی در نهج البلاغه
جایگاه خودسازی در نهج البلاغه
ظلم از دیدگاه نهج البلاغه
راه های درمان آفات زبان از دیدگاه نهج البلاغه
شفاعت در نهج البلاغه
قلب سلیم و قلب بیمار از دیدگاه نهج البلاغه
عوامل رکود معنوی از منظر نهج البلاغه و راه های پیشگیری از آن
سکوت از منظر نهج البلاغه
عوامل رکود معنوی از منظر نهج البلاغه و راه های پیشگیری از آن
سکوت از منظر نهج البلاغه
آرزو در نهج البلاغه
آرامش در نهج البلاغه
شیطان در نهج البلاغه
دنیا در نهج البلاغه
راههای خداشناسی در کلام مولی علی (ع)
جلوه هایی از تجلی قرآن در نهج البلاغه ( در موضوعات صفات الهی، نبوت، دنیا و آخرت)
معرفی سید رضی و نهج البلاغه
عدالت خواهی امام علی (ع) در نهج البلاغه
خداگرایی و خداشناسی در آئینه ی نهج البلاغه
شخصیت زن از دیدگاه نهج البلاغه
دنیا و دنیا پرستان در نامه ی 31 نهج البلاغه
نهج البلاغه و پلورالیسم رفتاری جنگ جمل
سیمای دنیا در نهج البلاغه (قرآن و روایات)
آسیب شناسی دین و دینداری در نهج البلاغه
عقل و دل در نهج البلاغه
حکومت از دیدگاه نهج البلاغه
فتنه شناسی در نهج البلاغه
نفاق از دیدگاه نهج البلاغه( با تاکید بر خطبه 194 نهج البلاغه)
خواسته های نفسانی در نهج البلاغه ( پیروی از نفس اماره، شکم پرستی، افراط در غریزه ی جنسی)
شخصیت های مثبت و منفی در نهج البلاغه
فلسفه بعثت از منظر نهج البلاغه
منطق عملی امیر المومنین علی (علیه السلام) در نهج البلاغه
هندسه معرفتی امیر المومنین علیه السلام در نهج البلاغه
امامت و رهبری در نهج البلاغه
معرفی شاخصه های عارفان حقیقی و کاذب از منظر نهج البلاغه
دعا در نهج البلاغه
اطاعت در نهج البلاغه
کبر از منظر نهج البلاغه
آخرت گرایی در آموزه های دینی
سیمای اصحاب جمل (ناکثین) با تاکید بر نهج البلاغه
شیوه های تربیت از نگاه نهج البلاغه
آفرینش جهان هستی از منظر نهج البلاغه
آزمایش الهی از منظر نهج البلاغه
قرآن در نهج البلاغه
مهدویت در نهج البلاغه
حضور بعد از شهادت
شگفتی های آفرینش جسم انسان در نهج البلاغه
رنج های امام علی (علیه السلام) در آئینه ی نهج البلاغه
ارزش های اجتماعی نهج البلاغه
اوصاف بهشت و دوزخ در آئینه نهج البلاغه
مفاسد اجتماعی و راه های مبارزه با آن در نهج البلاغه
انسان کامل در نهج البلاغه
آسیب شناسی اخلاق اجتماعی با تأکید بر نهج البلاغه
تزکیه نفس از دیدگاه نهج البلاغه
دوست و دوست یابی از دیدگاه امام علی (ع)
بررسی شبهه ی نقصان عقل زنان در خطبه ی هشتاد نهج البلاغه
شادی در آیینه نهج البلاغه
عشق و محبت در نهج البلاغه
جهاد در آئینه نهج البلاغه
تزکیه در نهج البلاغه
اصلاحات از دیدگاه نهج البلاغه و جایگاه اصلاحات در جامعه ی امروز
بازگشت به بالا