معرفی اجمالی کتاب نهج البلاغه


این کتاب مشتمل بر خطبه ها، نامه ها، فرمان ها، حکمت ها و کلمات قصار حضرت علی، امیر مومنان علیه‌السلام به عربی می باشد. البته مطالب و بیانات آن حضرت در زمان رسول خدا، در جنگ ها، در نمایندگی حضرت از طرف رسول الله در شهرها و بلاد مختلف، ثبت و ضبط نشده ...


نهج البلاغه

حتی مطالبی را که با موافقت خلفا، بیان می کرد، باز هم ثبت نشده بلکه نهج البلاغه فقط برخی از مطالب امام علیه السلام، از دورانی است که به ریاست ظاهری رسیده و گلچینی از بیانات و فرمایشات حضرت است که مولف کتاب (سید رضی) از سال 400 هـ ق، به جمع آوری آن که برای هدف خود ما (راه بلاغت) مفید می دانست ضبط و به رشته تحریر در آورد. 

 

معرفی اجمالی مولف نهج البلاغه:

محمد بن ابی احمد، کنیه اش ابوالحسن و ملقب به "رضی" و مشهور به "سید رضی" و شریف رضی از علمای بزرگ شیعه و از شعرای بزرگ زمان خود و برادر والا گهر "سید مرتضی" علم الهدی است که در سال 359 هـ ق در بغداد متولد شد. نسب او با پنج واسطه به امام موسی بن جعفر علیه السلام می رسد. ریاست و نقابت سادات علوی، حتی در زمان پدرش به او محول شد. در زهد و تقوی و ورع، در کمال نفس، در علم و ادب، وثاقت و علو همت و فنون شعری و علوم قرآنی و .... دانشمند زمان و متبحر و یگانه دوران بود. حدود ده سالگی، شعر گفتن را شروع کرد و در هر موضوعی که می خواست، شعری در نهایت بلاغت می سرود. شدت هوش و استعدادش آنچنان بود که "نحو" را قبل از ده سالگی از "ابن السیرافی نحوی" یاد گرفت. یکی از اساتیدش "شیخ مفید" می باشد. حافظ کل قرآن بود و بالاخره جامع جمیع علوم و صفات حسنه و تالیفات زیاد در علوم دینیه و فنون ادب و تنوع علمی او در زمینه‌های گوناگون، موافق هر غریبه و آشناست و نیازی به اقامه برهان و بینه نیست. این عالم بزرگوار، در سال 404 هـ ق، در بغداد، در سن 45 سالگی دار فانی را وداع کرد. مزار شریف وی، در محله کرخ بغداد واقع و زیارتگاه همگان می باشد.

ساختار و معرفی اجمالی نهج البلاغه:

سخنان آن حضرت در این کتاب بر مدار سه اصل است:

باب اول: خطبه ها و اوامر

باب دوم: نامه ها و رسائل و وصایا

باب سوم: کلمات قصار، حکمت آمیز و مواعظ

این کتاب، به جهت اینکه سخنان و نامه ها و نامه های امام اول شیعیان را داراست، در بین شیعه، اهمیت و رواج فوق العاده ای داشته و آن را بعد از قرآن کریم، مهمترین کتاب می دانند. در بین اهل تسنن نیز، به علت فصاحت و بلاغت بی نظیرش، مورد توجه بسیاری از علمای آنها بوده و هست

ساختار نهج البلاغه، سخنانی شگفت انگیز در مورد توحید، عدل، خلقت، زن و مرد، تقوا، مذمت دنیا، شیطان، نکوهش بعضی از صحابه پیغمبر، امتیازات خاندان رسالت، اوصاف متقین، مومنین، منافقین، توضیح بعضی از آیات قرآن، درباره بنی امیه، یاد مرگ، دولتها و ملتها، اوصاف آل محمد، فضائل و رذایل اخلاقی، مشاوره، توبه، توکل، شکر و کفر نعمت، عاقل و جاهل، انواع جهاد، راه آسایش دنیا، عدالت و صدها موضوع دیگر است که هر کدام تشنگان معرفت را سیراب خواهد کرد. سخنان حضرت در طرح اینگونه بحث ها، همچون قرآن کریم است که به زبان موعظت، از هر پدیده محسوس یا معقولی نمونه ای روشن و قابل درک در جلوی چشم شنونده قرار می دهد، بعد کم کم و آرام آرام، او را با خود به سر منزلی میبرد که باید بدان برسد. (به درگاه خدا و آستان پروردگار)!

نکته 1:

سید رضی

تالیف این کتاب گرانسنگ، قطعا به دست "سید رضی" بوده است و هیچ شکی در آن نیست و اینکه بعضی از اهل علم، آنرا به برادرش "سید مرتضی علم الهدی" نسبت داده اند کاملا اشتباه و بدون تحقیق بوده است. زیرا علاوه بر اینکه خود مولف، صراحتا در کتاب مجازات تبۆیه و در حقائق التاویل، ذکر کرده است قرائنی وجود دارد که این امر را نشان می دهد. از جمله نجاشی متوفی سال 450 هـ ق، که معاصر هر دو برادر و به شرح حال و تالیفات آنها، کاملا آگاه بوده، تالیف آن را در کتاب "رجالش" بدون تردید و احتمال خلاف، به سید رضی نسبت می دهد.

نکته 2:

بعضی از اهل علم، فقط برخی از مطالب کتاب را به امیرالمومنین علی (علیه‌السلام)  نسبت می دهند و نظر به این دارند که انتساب بعضی از خطبه های نهج البلاغه به امام علی(علیه السلام) ، جای تردید و شک است. از جمله درباره خطبه هایی که در آن بعضی از اصطلاحات و مسائل کلامی که در قرون بعد، متداول شده است. ولی نه تنها علمای شیعه به طور قطع و اجماع آن را از خود حضرت می دانند، بلکه "ابن ابی الحدید" شارح نهج البلاغه از اهل تسنن، همین مطلب را عنوان کرده و با دلایل و براهین محکم و متقن، ثابت می کند که تمام مندرجات کتاب، حتی خطبه شقشقیه، بدون استثناء از کلمات خود امیرالمومنین علی (علیه السلام)  می باشد و مدتها قبل از سید رضی که هنوز متولد نشده و حتی قبل از پدر او، در بعضی از کتب عالمان اهل سنت، درج شده است. 

ساختار نهج البلاغه، سخنانی شگفت انگیز در مورد توحید، عدل، خلقت، زن و مرد، تقوا، مذمت دنیا، شیطان، نکوهش بعضی از صحابه پیغمبر، امتیازات خاندان رسالت، اوصاف متقین، مومنین، منافقین، توضیح بعضی از آیات قرآن، درباره بنی امیه، یاد مرگ، دولتها و ملتها، اوصاف آل محمد، فضائل و رذایل اخلاقی، مشاوره، توبه، توکل، شکر و کفر نعمت، عاقل و جاهل، انواع جهاد، راه آسایش دنیا، عدالت و صدها موضوع دیگر است که هر کدام تشنگان معرفت را سیراب خواهد کرد

اهمیت نهج البلاغه در شیعه و اهل تسنن:

این کتاب، به جهت اینکه سخنان و نامه ها و نامه های امام اول شیعیان را داراست، در بین شیعه، اهمیت و رواج فوق العاده‌ای داشته و آن را بعد از قرآن کریم، مهمترین کتاب می دانند. در بین اهل تسنن نیز، به علت فصاحت و بلاغت بی نظیرش، مورد توجه بسیاری از علمای آنها بوده و هست.

 

چاپ و نشر:

به دلیل اهمیت این کتاب، شروحی از علمای اهل سنت و تشیع بر تمامی کتاب و یا بر بعضی از آن نوشته شده و به هر دو زبان فارسی و عربی، بارها در تهران، تبریز، مصر، بیروت، استانبول و .... چاپ شده است. یکی از مهمترین شرح نهج البلاغه از اهل تسنن، شرح "ابن ابی الحدید" است که مشتمل بر نکات ادبی، تاریخی و کلامی نیز می باشد که به فارسی نیز ترجمه و تاکنون بارها چاپ شده است. یکی از معروفترین شرح علمای شیعه، شرح قطب راوندی و دیگر شرح "ابن میثم" از شاگردان خواجه نصیرالدین طوسی است.

باید گفت که از سالی که "شریف رضی" این مجموعه را گردآوری کرد، سالها یعنی بلکه حدود 500 سال گذشت تا پژوهندگان نخستین ترجمه فارسی را در قرن دهم از هجرت و در زمان حکومت صفویان، صورت دادند. قدیمی ترین ترجمه، شرح و ترجمه جلال الدین حسین فرزند شرف الدین اردبیلی معاصر اسماعیل صفوی است و بعد از آن ترجمه و شرح ملافتح الله کاشانی، متوفی 988 که آن را «تنبیه الفافلین» نام گذاشت و از آن به بعد، شرح ها و ترجمه های مختلف و مداوم، در جریان بوده است. (برای اطلاع بیشتر به مقاله نهج البلاغه چیست؟ از دانشمند فقید ابن یوسف شیرازی مراجعه شود)

 منبع: سایت طهور دانش 

صفحه اصلیکتاب شناسی

لیست کتابها 14

صحيفه علي ع (ج. ١)
صحيفه مودت: شيوه هاي ارتباط با اهل بيت عليهم السلام
صحيفه ولايت «شرح و تفسير مناجات شعبانيه»
صد درس اعتقادي از نهج البلاغه
صد كلمه از حضرت امير عليه السلام
صد كلمه اميرالمؤمنين عليه السلام
صد كلمه قصار حضرت امير عليه السلام از روي نسخه خطي نفيس متعلق به سنه ١٠٢٩ ه. ق. به خط استاد عبدالجبار
صد كلمه قصار حضرت علي عليه السلام
صد كلمه منظوم فارسي از سخنان گزيده حضرت علي عليه السلام
صد گوهر حكمت
صدق و صادقين در قرآن كريم و نهج البلاغه
صدي من الهداية في نهج البلاغه
صدپند ازمولاي متقيان حضرت علي (ع)
صفات جمال و جلال خدا در نهج البلاغة
صفات جمال و جلال در عرفان نهج البلاغه
صفات متقين از امام متقين ع
صفات مربيان
صفات و علامات متقين (جلد ١)
صفات و علامات متقين (جلد ٢)
صفات و علامات متقين (جلد ٣)
صفاي رمضان با نگاهي بر نهج البلاغه: ديدگاه هاي فلسفي استاد غلام حسين ابراهيمي ديناني
صفوة شروح نهج البلاغه
الصلاة علي النبي عند اهل البيت
الصنائع البديعية في نهج البلاغة
صوت الامام علي عليه السلام في نهج البلاغه (ج. ١)
صوت الامام علي عليه السلام في نهج البلاغه (ج. ٢)
صور خيال در نهج البلاغه و تجلي آن در ادب فارسي
الصورة الفنية في رسائل الامام علي عليه السلام
صورة النبي في نهج البلاغة، دراسة في ضوء منهج الاسلوبية التطبيقية
الصولة العلوية علي القصيدة البغدادية
ضرورت پردازش نوين منابع روائي
ضياء العالمين في بيان امامة الائمة المصطفين (ج. ٠٢)
طاووس: ترجمه خطبه هاي ١٥٩ تا ١٨١ [نهج البلاغه همراه ٦]
طاير فرخ پي: كمالات انساني در نهج البلاغه
طاير فرخ پي: كمالات انساني در نهج البلاغه
طب الامام اميرالمؤمنين عليه السلام
طب الامام علي
طب الامام علي عليه السلام
طب الامير عليه السلام
طب امام اميرالمؤمنين علي بن ابيطالب عليه السلام
طب امام علي عليه السلام
طب اميرالمؤمنين
طب جامع امام علي عليه السلام
طب مولي علي عليه السلام
الطب والصحة العامة في نهج البلاغه
الطبقات الاجتماعية
طبيعت در خطبه اشباح نهج البلاغه
طبيعت در خطبه هاي نهج البلاغه
طرحهاي آموزشي نهج البلاغة (مجموعه نهج البلاغة شناسي _ جلد ٣)
طرحي نوين در شناخت نهج البلاغه
طلوع نبوت، غروب فتنه (شرح خطبه دوم)
طليعه حكمت: برنامه روزانه قرائت نهج البلاغه
عارفانه
العالم الكبير سردار الكابلي رحمه الله
عبادت و نماز (درس هايي از نهج البلاغه ٣)
عبرت هاي نهج البلاغه
عبوديت در نهج البلاغة
عثمان بن حنيف استاندار بصره و نامه جهان علي (ع) به او
عجائب احكام و قضايا و مسائل اميرالمؤمنين علي بن ابيطالب عليه السلام
عجائب الاخبار عن الامام حيدر الكرار عليه السلام
عجائب الاسرار للامام علي بن ابي طالب عليه السلام عن علامات آخرالزمان
عجائب المخلوقات عند الامام علي عليه السلام
عجائب المطالب في شرح اربعمائة باب من العلم لعلي بن ابي طالب ع
عدالت اجتماعي از ديدگاه امام علي ع (ج. ٠١)
عدالت اجتماعي از ديدگاه امام علي ع (ج. ٠٢)
عدالت اجتماعي از ديدگاه امام علي عليه السلام
عدالت اجتماعي از ديدگاه اميرالمؤمنين علي عليه السلام و سه تن از انديشمندان اجتماعي...
عدالت اجتماعي از منظر امام علي عليه السلام
عدالت اجتماعي در نهج البلاغه: ابعاد سياسي، اقتصادي و حقوقي
عدالت تربيتي در پرتو نهج البلاغه
عدالت در انديشه سياسي امام علي عليه السلام
عدالت در نهج البلاغه
عدالت در نگرش و روش سياسي امام علي عليه السلام
عدالت زباني: نقطه عطف روايت عدالت اجتماعي
عدالت سياسي
عدالت علي عليه السلام ج. ٤
عدالت و آزادي در نگاه امام علي عليه السلام
عدل از منظر نهج البلاغه
عدل الهي و عدالت بشري در نهج البلاغه
عدل مجسم: برنامه و كارنامه امام علي عليه السلام (درنگي كوتاه در عهدنامه مالك اشتر)
عدل و حكمت الهي از ديدگاه نهج البلاغه
العذيق النضيد بمصادر ابن ابي الحديد في شرح نهج البلاغة
عرفان اهل بيت عليهم السلام: شرح توحيد صدوق (ج. ٢: رساله توحيديه امام علي عليه السلام)
عرفان در ديوان منسوب به امام علي ع
عرفان زندگي: شرح وصيت اميرمؤمنان امام علي عليه السلام به امام حسن مجتبي عليه السلام
عرفان قرآن و نهج البلاغه بر محور اصول دين و مذهب و مقايسه آن با نظرات فلاسفه و عرفا
عرفان ناب علوي
عزت و ذلت از ديدگاه نهج البلاغه
عزت و ذلت: درسهايي از نهج البلاغه، ٣٢
عشرة آلاف حكمة للامام علي بن ابي طالب عليه السلام
عشرة آلاف حكمة للامام علي بن ابي طالب عليه السلام
عصرنا يسأل و الامام علي عليه السلام يجيب
العصمة من الشعر: قراءة نافية في الشعر المنسوب الى الامام علي بن ابي طالب عليه الصلاةوالسلام
عطر علوي مجموعه مهارتهاي زندگي (٣)
عظمة الله تتجلي في نهج البلاغه للامام علي ابن ابي طالب ع
العقائد من نهج البلاغة
العقد الاجتماعي والسلطة الشعبية عند الامام علي [عليه السلام]
العقد النضيد المستخرج من شرح ابن ابي الحديد
عقل متفاوت زنان
عقل و دل در نهج البلاغه
عقلانيت و مصونيت در نهج البلاغه
العقيدة والدين في نهج علي اميرالمؤمنين
عقيده شيعه در شقشقيه
علائم المتقين در شرح خطبه اميرالمومنين عليه السلام (ج. ١)
علائم المتقين: درشرح خطبه اميرالمؤمنين ع كه صفات متقين را براي همام بن شريح فرموده (ج. ٢)
العلاقة مع الاخر في نهج البلاغه (١٣)
علامات المهدي المنتظر في خطب الامام علي و رسائله واحادثه
علل انحطاط و بي ثباتي حكومتها در نهج البلاغه
علل بروز جنگ از نگاه امام علي ع
علل سقوط و انحطاط جامعه از ديدگاه نهج البلاغه
علل پيشرفت و انحطاط جامعه در كلام امام علي عليه السلام
علم از ديدگاه امام علي ع (ج. ١)
علم الاجتماع في نهج البلاغه
علم الاقتصاد عند الامام علي عليه السلام
علم الاقتصاد في نهج البلاغه
علم النفس في نهج البلاغة
علم در كلام امام علي عليه السلام
علم و جهل از ديدگاه اميرمؤمنان علي عليه السلام
علم و جهل در نهج البلاغه
علم و عالم از ديدگاه امام علي (ع) (قطرهايي از درياي نهج البلاغه _ ٢)
علم و علماء از منظر نهج البلاغه (درس دوم)
علم وعالم (مجموعه از چشم انداز امام علي عليه السلام، ٤٠)
علم يا ثروت در كلام اميرالمؤمنين عليه السلام
علماي خراسان و نهج البلاغه
علوم الطبيعة في نهج البلاغة
علوم بلاغت در نهج البلاغه
علوم قرآني اميرمؤمنان عليه السلام
على ضفاف الوصية: شرح لوصية الامام علي بن ابي طالب ع للحسن و الحسين ع قبل استشهاده
علي (ع) از نگاه علي (ع): تحليل موضع گيري امام علي (ع) بعد از رحلت پيامبر اكرم (ص) از ديدگاه نهج البل
علي (ع) بر منبر وعظ
علي (ع) فريادگر عدالت
علي (ع) و آيين رهبري
علي (ع) و شهر بي آرمان
علي (ع) و كميل شرحي بر دعاي كميل
علي (عليه السلام) در نهج البلاغه
علي از زبان خودش
علي از زبان علي عليه السلام (درسهايي از نهج البلاغه، ٣٥)
علي بن ابي طالب از ديدگاه علي عليه السلام
علي بن ابي طالب عليه السلام شعره و حكمه
علي در آيينه علي
علي ع از ديدگاه علي ع
علي ع امام ما گفت
علي ع بزبان علي ع
علي ع در آينه ي نهج البلاغه
علي ع مولا كي معجزات و اقوال
علي ع و جاري حكمت
علي ع و فلسفه الهي
علي عليه السلام از ديدگاه علي عليه السلام
علي عليه السلام الگوي كامل تربيت اسلامي
علي عليه السلام اين روح بي نهايت: انتخاب اندرزي چند از نهج البلاغه شريف
علي عليه السلام برترين قاضي - داوري هاي علي عليه السلام
علي عليه السلام به فرزند فاطمه سلام الله عليها چه گفت؟
علي عليه السلام تجلي حق (ج. ٢)
علي عليه السلام تجلي حق (ج. ٣: رمزگشايي جهان هستي)
علي عليه السلام در آينه نهج البلاغه
علي عليه السلام در بستر شهادت
علي عليه السلام در خطابه ي غدير و دعاي كميل: ترجمه منظوم خطابه ي شريف غدير و دعاي كميل
علي عليه السلام در نهج البلاغه
علي عليه السلام قرين عدالت
علي عليه السلام كيش پارسايان و اوصاف منافقان
علي عليه السلام و الأسس التربوية في شرح الوصية
علي عليه السلام و الاسم الاعظم
علي عليه السلام و جاري حكمت: شرح حكمت ٤٠ تا ٨٠ نهج البلاغه
علي عليه السلام و سالكين راه شيطان، فوج مقتحم
علي عليه السلام و ضيوف السماوات و الارض
علي عليه السلام و نامه هايش (ج. ١)
علي عليه السلام و نامه هايش (ج. ٢)
علي عليه السلام و پايان تاريخ
علي عليه السلام واستمرار انسان: شرحي بر نامه ٣١، دفتر اول
علي فوق الفلاسفة
علي مع القرآن و القرآن مع علي عليه السلام لايفترقان (ج. ١: كتاب عقل و جهل و كتاب العلم)
علي مع القرآن و القرآن مع علي عليه السلام لايفترقان (ج. ٢: كتاب عدل الهي)
علي مع القرآن و القرآن مع علي عليه السلام لايفترقان (ج. ٣: كتاب التوحيد)
علي منشور عدالت (بررسي عهدنامه مالك اشتر از نهج البلاغه)
علي ميزان الحق
علي و الحاكمون
علي و المراة
علي و الناس
علي و النظام الحكم في الاسلام
علي ومعرفة الله
علي، زنان و عدالت سياسي از زبان علي ع
عمدة المطالب لسيدنا علي ابن ابيطالب رضي الله تعالي عنه
العمل و الاعمال العضلية عند ابي تراب الفقير المقدس علي بن ابي طالب عليه السلام
عهد الإمام علي (ع) إلي مالك اشتر
عهد الاشتر
عهد الاشتر
عهد الاشتر
عهد الامام علي بن ابي طالب عليه السلام لمالك الاشتر
عهد الامام علي بن ابي طالب عليه السلام لمالك الاشتر رضي الله عنه
عهد الامام علي ع للاشتر
عهد الامام علي عليه السلام الي مالك الاشتر رضي الله عنه
عهد الامام علي عليه السلام لمالك الاشتر و الف حكمة من حكمه عليه السلام. پرتغالي
عهد الخليفة الامام علي بن ابي طالب عليه السلام الي واليه علي مصر مالك الاشتر رضوان الله عليه
عهد اميرالمؤمنين (ع) الي القادة و المسوولين
عهد اميرالمؤمنين علي بن ابي طالب ع الي مالك الاشتر رضي الله عنه
عهد نامه امام علي عليه السلام به مالك اشتر
عهد نامه حضرت علي اميرالمومنين عليه السلام به مالك بن حارث اشتر
عهدنامه امير ع: جان مايه خرد معنوي در حكم راني و سنت انبياء
عهدنامه حضرت امير ع به مالك اشتر
عهدنامه مالك اشتر نخعي
بازگشت به بالا