معرفی اجمالی کتاب نهج البلاغه


این کتاب مشتمل بر خطبه ها، نامه ها، فرمان ها، حکمت ها و کلمات قصار حضرت علی، امیر مومنان علیه‌السلام به عربی می باشد. البته مطالب و بیانات آن حضرت در زمان رسول خدا، در جنگ ها، در نمایندگی حضرت از طرف رسول الله در شهرها و بلاد مختلف، ثبت و ضبط نشده ...


نهج البلاغه

حتی مطالبی را که با موافقت خلفا، بیان می کرد، باز هم ثبت نشده بلکه نهج البلاغه فقط برخی از مطالب امام علیه السلام، از دورانی است که به ریاست ظاهری رسیده و گلچینی از بیانات و فرمایشات حضرت است که مولف کتاب (سید رضی) از سال 400 هـ ق، به جمع آوری آن که برای هدف خود ما (راه بلاغت) مفید می دانست ضبط و به رشته تحریر در آورد. 

 

معرفی اجمالی مولف نهج البلاغه:

محمد بن ابی احمد، کنیه اش ابوالحسن و ملقب به "رضی" و مشهور به "سید رضی" و شریف رضی از علمای بزرگ شیعه و از شعرای بزرگ زمان خود و برادر والا گهر "سید مرتضی" علم الهدی است که در سال 359 هـ ق در بغداد متولد شد. نسب او با پنج واسطه به امام موسی بن جعفر علیه السلام می رسد. ریاست و نقابت سادات علوی، حتی در زمان پدرش به او محول شد. در زهد و تقوی و ورع، در کمال نفس، در علم و ادب، وثاقت و علو همت و فنون شعری و علوم قرآنی و .... دانشمند زمان و متبحر و یگانه دوران بود. حدود ده سالگی، شعر گفتن را شروع کرد و در هر موضوعی که می خواست، شعری در نهایت بلاغت می سرود. شدت هوش و استعدادش آنچنان بود که "نحو" را قبل از ده سالگی از "ابن السیرافی نحوی" یاد گرفت. یکی از اساتیدش "شیخ مفید" می باشد. حافظ کل قرآن بود و بالاخره جامع جمیع علوم و صفات حسنه و تالیفات زیاد در علوم دینیه و فنون ادب و تنوع علمی او در زمینه‌های گوناگون، موافق هر غریبه و آشناست و نیازی به اقامه برهان و بینه نیست. این عالم بزرگوار، در سال 404 هـ ق، در بغداد، در سن 45 سالگی دار فانی را وداع کرد. مزار شریف وی، در محله کرخ بغداد واقع و زیارتگاه همگان می باشد.

ساختار و معرفی اجمالی نهج البلاغه:

سخنان آن حضرت در این کتاب بر مدار سه اصل است:

باب اول: خطبه ها و اوامر

باب دوم: نامه ها و رسائل و وصایا

باب سوم: کلمات قصار، حکمت آمیز و مواعظ

این کتاب، به جهت اینکه سخنان و نامه ها و نامه های امام اول شیعیان را داراست، در بین شیعه، اهمیت و رواج فوق العاده ای داشته و آن را بعد از قرآن کریم، مهمترین کتاب می دانند. در بین اهل تسنن نیز، به علت فصاحت و بلاغت بی نظیرش، مورد توجه بسیاری از علمای آنها بوده و هست

ساختار نهج البلاغه، سخنانی شگفت انگیز در مورد توحید، عدل، خلقت، زن و مرد، تقوا، مذمت دنیا، شیطان، نکوهش بعضی از صحابه پیغمبر، امتیازات خاندان رسالت، اوصاف متقین، مومنین، منافقین، توضیح بعضی از آیات قرآن، درباره بنی امیه، یاد مرگ، دولتها و ملتها، اوصاف آل محمد، فضائل و رذایل اخلاقی، مشاوره، توبه، توکل، شکر و کفر نعمت، عاقل و جاهل، انواع جهاد، راه آسایش دنیا، عدالت و صدها موضوع دیگر است که هر کدام تشنگان معرفت را سیراب خواهد کرد. سخنان حضرت در طرح اینگونه بحث ها، همچون قرآن کریم است که به زبان موعظت، از هر پدیده محسوس یا معقولی نمونه ای روشن و قابل درک در جلوی چشم شنونده قرار می دهد، بعد کم کم و آرام آرام، او را با خود به سر منزلی میبرد که باید بدان برسد. (به درگاه خدا و آستان پروردگار)!

نکته 1:

سید رضی

تالیف این کتاب گرانسنگ، قطعا به دست "سید رضی" بوده است و هیچ شکی در آن نیست و اینکه بعضی از اهل علم، آنرا به برادرش "سید مرتضی علم الهدی" نسبت داده اند کاملا اشتباه و بدون تحقیق بوده است. زیرا علاوه بر اینکه خود مولف، صراحتا در کتاب مجازات تبۆیه و در حقائق التاویل، ذکر کرده است قرائنی وجود دارد که این امر را نشان می دهد. از جمله نجاشی متوفی سال 450 هـ ق، که معاصر هر دو برادر و به شرح حال و تالیفات آنها، کاملا آگاه بوده، تالیف آن را در کتاب "رجالش" بدون تردید و احتمال خلاف، به سید رضی نسبت می دهد.

نکته 2:

بعضی از اهل علم، فقط برخی از مطالب کتاب را به امیرالمومنین علی (علیه‌السلام)  نسبت می دهند و نظر به این دارند که انتساب بعضی از خطبه های نهج البلاغه به امام علی(علیه السلام) ، جای تردید و شک است. از جمله درباره خطبه هایی که در آن بعضی از اصطلاحات و مسائل کلامی که در قرون بعد، متداول شده است. ولی نه تنها علمای شیعه به طور قطع و اجماع آن را از خود حضرت می دانند، بلکه "ابن ابی الحدید" شارح نهج البلاغه از اهل تسنن، همین مطلب را عنوان کرده و با دلایل و براهین محکم و متقن، ثابت می کند که تمام مندرجات کتاب، حتی خطبه شقشقیه، بدون استثناء از کلمات خود امیرالمومنین علی (علیه السلام)  می باشد و مدتها قبل از سید رضی که هنوز متولد نشده و حتی قبل از پدر او، در بعضی از کتب عالمان اهل سنت، درج شده است. 

ساختار نهج البلاغه، سخنانی شگفت انگیز در مورد توحید، عدل، خلقت، زن و مرد، تقوا، مذمت دنیا، شیطان، نکوهش بعضی از صحابه پیغمبر، امتیازات خاندان رسالت، اوصاف متقین، مومنین، منافقین، توضیح بعضی از آیات قرآن، درباره بنی امیه، یاد مرگ، دولتها و ملتها، اوصاف آل محمد، فضائل و رذایل اخلاقی، مشاوره، توبه، توکل، شکر و کفر نعمت، عاقل و جاهل، انواع جهاد، راه آسایش دنیا، عدالت و صدها موضوع دیگر است که هر کدام تشنگان معرفت را سیراب خواهد کرد

اهمیت نهج البلاغه در شیعه و اهل تسنن:

این کتاب، به جهت اینکه سخنان و نامه ها و نامه های امام اول شیعیان را داراست، در بین شیعه، اهمیت و رواج فوق العاده‌ای داشته و آن را بعد از قرآن کریم، مهمترین کتاب می دانند. در بین اهل تسنن نیز، به علت فصاحت و بلاغت بی نظیرش، مورد توجه بسیاری از علمای آنها بوده و هست.

 

چاپ و نشر:

به دلیل اهمیت این کتاب، شروحی از علمای اهل سنت و تشیع بر تمامی کتاب و یا بر بعضی از آن نوشته شده و به هر دو زبان فارسی و عربی، بارها در تهران، تبریز، مصر، بیروت، استانبول و .... چاپ شده است. یکی از مهمترین شرح نهج البلاغه از اهل تسنن، شرح "ابن ابی الحدید" است که مشتمل بر نکات ادبی، تاریخی و کلامی نیز می باشد که به فارسی نیز ترجمه و تاکنون بارها چاپ شده است. یکی از معروفترین شرح علمای شیعه، شرح قطب راوندی و دیگر شرح "ابن میثم" از شاگردان خواجه نصیرالدین طوسی است.

باید گفت که از سالی که "شریف رضی" این مجموعه را گردآوری کرد، سالها یعنی بلکه حدود 500 سال گذشت تا پژوهندگان نخستین ترجمه فارسی را در قرن دهم از هجرت و در زمان حکومت صفویان، صورت دادند. قدیمی ترین ترجمه، شرح و ترجمه جلال الدین حسین فرزند شرف الدین اردبیلی معاصر اسماعیل صفوی است و بعد از آن ترجمه و شرح ملافتح الله کاشانی، متوفی 988 که آن را «تنبیه الفافلین» نام گذاشت و از آن به بعد، شرح ها و ترجمه های مختلف و مداوم، در جریان بوده است. (برای اطلاع بیشتر به مقاله نهج البلاغه چیست؟ از دانشمند فقید ابن یوسف شیرازی مراجعه شود)

 منبع: سایت طهور دانش 

صفحه اصلیکتاب شناسی

لیست کتابها 15

عهدنامه مالك اشتر: رويكرد مديريتي
عوامل انحراف انسان از ديدگاه نهج البلاغه
عوامل انقراض امت ها در قرآن و نهج البلاغه
عوامل سقوط حكومتها در قرآن و نهج البلاغه
عوامل ضد انقلاب در حكومت علي عليه السلام
عوامل فتنه از ديدگاه قرآن و نهج البلاغه
عوامل مؤثر در تربيت از ديدگاه نهج البلاغه
عوامل همكاري و اعتماد بين مردم و حكومت از ديدگاه نهج البلاغه
عوامل همكاري و اعتماد بين مردم و حكومت از ديدگاه نهج البلاغه
عوامل و تئوري هاي تغييرات فرهنگي در نهج البلاغه
العودة الي نهج البلاغة (الامام الخامنئي)
العولمة و تطبيقاتها عند الامام علي بن ابي طالب عليه السلام
عيون الحكم و المواعظ
عيون الحكم و المواعظ و ذخيرة المتعظ و الواعظ
عيون الحكم والمواعظ و ذخيرةالمتعظ و الواعظ ج. ١
عيون الحكم والمواعظ و ذخيرةالمتعظ و الواعظ ج. ٢
غديرشناسي (خلاصه الغدير علامه اميني براي جوانان)
غديريه: چگونه بايد علي را بشناسيم؟
غذا در نهج البلاغه
غربت خورشيد: شرح خطبه شقشقيه اميرالمومنين عليه السلام
غرر الحكم و جواهر الكلم
غرر الحكم و درر الكلم المفهرس من كلام اميرالمؤمنين علي بن ابي طالب عليه السلام
غرر الفرائد ودرر القلائد (من كلام الامام اميرالمؤمنين ابي الحسن علي بن ابي طالب عليه السلام
غررالحكم و دررالكلم
غررالحكم و دررالكلم
غررالحكم و دررالكلم
غررالحكم و دررالكلم
غررالحكم و دررالكلم
غررالحكم و دررالكلم
غررالحكم و دررالكلم
غررالحكم و دررالكلم
غررالحكم و دررالكلم
غررالحكم و دررالكلم
غررالحكم و دررالكلم
غررالحكم و دررالكلم (جلد ١ و ٢)
غررالحكم و دررالكلم آمدي (جلد ١)
غررالحكم و دررالكلم آمدي (جلد ٢)
غررالحكم و دررالكلم مجموعه من كلمات و حكم الامام علي عليه السلام
غررالحكم و دررالكلم من كلام اميرالمؤمنين وارث علوم خاتم النبيين سيدنا علي بن ابي طالب كرم الله وجهه
غررالحكم ودررالكلم: برگزيده فارسي
غريب نهج البلاغة: اسبابه، انواعه، توثيق نسبته، دراسته
غم ناله هاي آفتاب: شرح و تحليل خطبه شقشقيه و نقد و بررسي سخنان ابن ابي الحديد بر اين خطبه
غناء مومنين شرح و تفسيري بر دعاي كميل
غوغاي خلافت، يا، شرح خطبه شقشقية
غيرت عشق: خطبه حضرت فاطمه سلام الله عليها در مسجد مدينه (متن مصحح)
الف كلمة في الحكم و المواعظ لاميرالمؤمنين و سيدالبلغاء و المتكلمين الامام علي بن ابي طالب ع
الف كلمة في الحكم و المواعظ و الامثال لاميرالمؤمنين و سيد البلغاء و المتكلمين الامام علي بن ابي طالب
الف كلمة لاميرالمؤمنين و سيد البلغاء و المتكلمين الامام علي بن ابي طالب
الف كلمة لاميرالمؤمنين و سيد البلغاء و المتكلمين للامام علي بن ابي طالب كرم الله وجهه
الف كلمة مختارة لسيد البلغاء و امام الفقهاء علي بن ابي طالب عليه السلام
الف كلمة مختارة لسيدالبلغاء وامام الفقهاء علي بن ابي طالب عليه السلام
فارسي ديوان اميرالمومنين امام علي عليه السلام
فتاوي اميرالمومنين علي بن ابي طالب عليه السلام
فتح البيان فيما روي عن علي ع من تفسير القرآن: شامل بخش هايي از تفسير گرانبهاي علي ع از قرآن...
فتح البيان فيما روي عن علي من تفسير القرآن
فتنه
فتنه و راه نجات از آن از ديدگاه اميرالمومنين عليه السلام
فدك در نهج البلاغه (١٥)
فرازهايي از دغدغه هاي امام علي عليه السلام
فرازهايي از نهج البلاغه
فرازهايي از وصيت نامه حضرت امام علي عليه السلام به امام حسن مجتبي عليه السلام
فرزند زمان خويشتن باش از سخنان حضرت علي (ع)
فرزندم اين چنين بايد بود: تعليم و تربيت در منظر علي عليه السلام (ج. ١)
فرزندم اين چنين بايد بود: تعليم و تربيت در منظر علي عليه السلام (ج. ٢)
فرزندم چنين باش
فرشته هاي زميني و شياطين انسي (شرح خطبه همام)
فرمان (عهد نامه مالك اشتر)
فرمان امام علي [عليه السلام] به مالك اشتر
فرمان اميرالمؤمنين علي (ع) به مالك ابن حارث اشتر نخعي يا «ضوابط مديريت اسلامي»
فرمان اميرالمؤمنين علي بن ابيطالب عليه السلام به مالك اشتر نخعي
فرمان به زيستي درآخرين لحظات عمر علي عليه السلام
فرمان به مالك اشتر
فرمان به مالك اشتر و...: ترجمه نامه ٣٧ تا ٧٩ [نهج البلاغه همراه ١٠]
فرمان حضرت امير ع بمالك اشتر در وقتي كه او را به ولايت مصر ميفرستاد
فرمان حضرت علي عليه السلام به مالك اشتر
فرمان حضرت مولي الموحدين امام علي اميرالمؤمنين به مالك اشتر نخعي والي مصر
فرمان حكومتي پيرامون مديريت
فرمان علوي بر سياست مدني
فرمان مالك اشتر
فرمان مالك اشتر (ترجمه عهد نامه)
فرمان مبارك اميرالمؤمنين به مالك اشتر
فرمان مبارك حضرت علي عليه السلام به مالك اشتر
فرمان نامه حضرت اميرالمؤمنين (ع) به مالك اشتر
فرمان نامه حضرت اميرالمؤمنين علي عليه السلام به مالك اشتر
فرمان نامه حضرت اميرالمؤمنين علي عليه السلام به مالك اشتر نخعي
فرمان نامه حضرت علي (ع) به مالك اشتر نخعي
فرمان هاي امام اميرالمؤمنين علي عليه السلام به مديران ارشد
فرمان يادگار (نامه امام علي به مالك اشتر نخعي)
فرماني از نهج البلاغه به مالك اشتر
فرهنگ آفتاب فرهنگ تفصيلي مفاهيم نهج البلاغه (جلد ١)
فرهنگ آفتاب فرهنگ تفصيلي مفاهيم نهج البلاغه (جلد ١٠)
فرهنگ آفتاب فرهنگ تفصيلي مفاهيم نهج البلاغه (جلد ٢)
فرهنگ آفتاب فرهنگ تفصيلي مفاهيم نهج البلاغه (جلد ٣)
فرهنگ آفتاب فرهنگ تفصيلي مفاهيم نهج البلاغه (جلد ٤)
فرهنگ آفتاب فرهنگ تفصيلي مفاهيم نهج البلاغه (جلد ٥)
فرهنگ آفتاب فرهنگ تفصيلي مفاهيم نهج البلاغه (جلد ٦)
فرهنگ آفتاب فرهنگ تفصيلي مفاهيم نهج البلاغه (جلد ٧)
فرهنگ آفتاب فرهنگ تفصيلي مفاهيم نهج البلاغه (جلد ٨)
فرهنگ آفتاب فرهنگ تفصيلي مفاهيم نهج البلاغه (جلد ٩)
فرهنگ اعلام نهج البلاغه (اشخاص، قبائل، اماكن)
فرهنگ برابرهاي فارسي نهج البلاغه بر پايه پانزده ترجمه از نهج البلاغه
فرهنگ تطبيقي نهج البلاغه
فرهنگ جامع علمي ادبي نهج البلاغه
فرهنگ حقوقي نهج البلاغه
فرهنگ لغات نهج البلاغه
فرهنگ لغات نهج البلاغه
فرهنگ معارف شروح نهج البلاغه (ج. ١)
فرهنگ معارف شروح نهج البلاغه (ج. ٢)
فرهنگ معارف شروح نهج البلاغه (ج. ٣)
فرهنگ معارف نهج البلاغه (جلد ١)
فرهنگ معارف نهج البلاغه (جلد ٢)
فرهنگ معاشرت در نهج البلاغه: گذري بر مردم داري در نهج البلاغه اميرالمومنين علي عليه السلام
فرهنگ موضوعات كلي نهج البلاغه
فرهنگ نامهاي نهج البلاغه
فرهنگ نهج البلاغه
فرهنگ نهج البلاغه (سيري در فرهنگ لغات نهج البلاغه)
فرهنگ و آداب كار در كلام امام علي عليه السلام
فرهنگ و آداب كار در كلام اميرالمؤمنين حضرت علي ع
فرهنگ و خط حكومت اسلامي
فرهنگ واژه هاي معادل نهج البلاغه
فرهنگ واژگان نهج البلاغه
فرهنگ وجيز نهج البلاغه
فرهنگنامه موضوعي نهج البلاغه
فروع دين در نهج البلاغه
فروع كافي (ج. ٠١) متن و ترجمه
فروع كافي (ج. ٠٢) متن و ترجمه
فروع كافي (ج. ٠٣) متن و ترجمه
فروع كافي (ج. ٠٤) متن و ترجمه
فروع كافي (ج. ٠٥) متن و ترجمه
فروع كافي (ج. ٠٦) متن و ترجمه
فروع كافي (ج. ٠٧) متن و ترجمه
فروع كافي (ج. ٠٨) متن و ترجمه
فروع كافي (ج. ٠٩) متن و ترجمه
فروع كافي (ج. ١٠) متن و ترجمه
فروغ حكمت در انديشه و رفتار علي عليه السلام
فروغ حكمت در نهج البلاغه
فروغ حكمت: شرح نامه اميرالمؤمنين علي عليه السلام به حارث همداني
فروغ نهج البلاغه
فروغ هدايت: رمز موفقيت مديران از منظر امام علي عليه السلام
فروغ يزدان
فروغ پرهيزكاران خطبه همام نهج البلاغه
فرياد هميشه تاريخ: درسهايي از نهج البلاغه امام علي عليه السلام، قسمت اول
فريادي ماندني در تاريخ: درسهائي از نهج البلاغه خطبه ١٦
فريد خراسان ظهيرالدين البيهقي مؤلف معارج نهج البلاغة
فصلنامه نهج البلاغه (ش. ١٥ و ١٦: ويژه علوم اجتماعي)
فصلنامه نهج البلاغه (ش. ١٩ و ٢٠: ويژه اقتصاد اسلامي ٢)
فصلنامه نهج البلاغه (ش. ٢١ و ٢٢: ويژه تعليم و تربيت)
فصلنامه نهج البلاغه (ش. ٢٣ و ٢٤: ويژه استاد سيد جعفر شهيدي)
فصلنامه نهج البلاغه (ش. ٢٥ و ٢٦)
فصلنامه نهج البلاغه (ش. ٢٧ و ٢٨: ويِژه نهج البلاغه در آينه ادبيات)
فصلنامه نهج البلاغه (ش. ٢٩: ويِژه نامه حقوق بشر)
فصلنامه پژوهش هاي نهج البلاغه (ش. ٣٠)
فصلنامه پژوهش هاي نهج البلاغه (ش. ٣١)
فصلنامه پژوهش هاي نهج البلاغه (ش. ٣٢)
فصلنامه پژوهش هاي نهج البلاغه (ش. ٣٣)
فصلنامه پژوهش هاي نهج البلاغه (ش. ٣٤: ويژه الهيات در نهج البلاغه)
فصلنامه پژوهش هاي نهج البلاغه (ش. ٣٥)
فصلنامه پژوهش هاي نهج البلاغه (ش. ٣٦)
فصلنامه پژوهش هاي نهج البلاغه (ش. ٣٧)
فصلنامه پژوهش هاي نهج البلاغه (ش. ٣٩)
فصلنامه پژوهش هاي نهج البلاغه (ش. ٤٠)
فصلنامه پژوهش هاي نهج البلاغه (ش. ٤١)
فصلنامه پژوهش هاي نهج البلاغه (ش. ٤٣)
فصلنامه پژوهش هاي نهج البلاغه (ش. ٤٥)
فصنامه پژوهشي نهج البلاغه (ش. ١٧ و ١٨: اقتصاد اسلامي)
الفصول المختارة من العيون و المحاسن
فقه الامام علي بن ابي طالب رضي الله عنه (ج. ١: العبادات)
فقه الامام علي بن ابي طالب رضي الله عنه (ج. ٢: المعاملات)
فقه الامام علي عليه السلام (ج. ١: الطهارة - الصلاة ١)
فقه الامام علي عليه السلام (ج. ٢: الصلاة ٢ - الخمس)
فقه الامام علي عليه السلام (ج. ٣: الصوم - الحج)
فقه الامام علي عليه السلام (ج. ٤: الجهاد - الامر والنهي)
فقه الامام علي عليه السلام (ج. ٥: التجارة - النكاح ١)
فقه الامام علي عليه السلام (ج. ٦: النكاح ٢ - الاطعمة والاشربة ١)
فقه الامام علي عليه السلام (ج. ٧: الاطعمة والاشربة ٢ - القضاء ١)
فقه الامام علي عليه السلام (ج. ٨: القضاء ٢ - الديات)
فقه الامام علي عليه السلام: الارث
فقهاء اهل البيت رضي الله عنهم في عصر الخلافة الراشدة و العصر الاموي
الفقيه و الامة عند الامام علي عليه السلام
الفكر الاختباري في نهج البلاغة
الفكر الاقتصادي في نهج البلاغة
فكر الامام علي بن ابي طالب كما يبدو في نهج البلاغه
الفكر السياسي عند الامام علي عليه السلام
الفكر السياسي للامام علي (عليه السلام) واصحابه
فكرواره نهج البلاغه: فهرست تفصيلي ترجمه و تفسير نهج البلاغه
فلسفة الحوار عند اميرالمؤمنين عليه السلام
الفلسفة العلوية في علم الهيئة الملكوتية
الفلسفة و الاعتزال في نهج البلاغه
فن ادارة الدولة في الاسلام: دراسة في عهد الامام علي لمالك الاشتر حين عينه واليا علي مصر
فهارس تمام نهج البلاغة: النسخة المسندة (ج. ٨)
فهرست كلي مطالب نهج البلاغه
فهرست موضوعي نهج اليلاغه (فيض الاسلام)
فوائد الارواح في شرح دعاء الصباح
فوائد مروية عن اميرالمؤمنين علي بن ابي طالب عليه السلام
في رحاب ادعية الامام اميرالمؤمنين عليه السلام
في رحاب الامام علي عليه السلام اميرالمؤمنين قصص في الاخلاق و العبادة
في رحاب دعاء كميل
في رحاب عظمة احاديث رسول الله ص و هو نفحات من السنة النبوية المطهرة برواية اميرالمؤمنين علي بن...
في رحاب كلام الامام علي اميرالمؤمنين عليه السلام في نهج البلاغه وغيره
في رحاب نهج البلاغة
بازگشت به بالا