معرفی اجمالی کتاب نهج البلاغه


این کتاب مشتمل بر خطبه ها، نامه ها، فرمان ها، حکمت ها و کلمات قصار حضرت علی، امیر مومنان علیه‌السلام به عربی می باشد. البته مطالب و بیانات آن حضرت در زمان رسول خدا، در جنگ ها، در نمایندگی حضرت از طرف رسول الله در شهرها و بلاد مختلف، ثبت و ضبط نشده ...


نهج البلاغه

حتی مطالبی را که با موافقت خلفا، بیان می کرد، باز هم ثبت نشده بلکه نهج البلاغه فقط برخی از مطالب امام علیه السلام، از دورانی است که به ریاست ظاهری رسیده و گلچینی از بیانات و فرمایشات حضرت است که مولف کتاب (سید رضی) از سال 400 هـ ق، به جمع آوری آن که برای هدف خود ما (راه بلاغت) مفید می دانست ضبط و به رشته تحریر در آورد. 

 

معرفی اجمالی مولف نهج البلاغه:

محمد بن ابی احمد، کنیه اش ابوالحسن و ملقب به "رضی" و مشهور به "سید رضی" و شریف رضی از علمای بزرگ شیعه و از شعرای بزرگ زمان خود و برادر والا گهر "سید مرتضی" علم الهدی است که در سال 359 هـ ق در بغداد متولد شد. نسب او با پنج واسطه به امام موسی بن جعفر علیه السلام می رسد. ریاست و نقابت سادات علوی، حتی در زمان پدرش به او محول شد. در زهد و تقوی و ورع، در کمال نفس، در علم و ادب، وثاقت و علو همت و فنون شعری و علوم قرآنی و .... دانشمند زمان و متبحر و یگانه دوران بود. حدود ده سالگی، شعر گفتن را شروع کرد و در هر موضوعی که می خواست، شعری در نهایت بلاغت می سرود. شدت هوش و استعدادش آنچنان بود که "نحو" را قبل از ده سالگی از "ابن السیرافی نحوی" یاد گرفت. یکی از اساتیدش "شیخ مفید" می باشد. حافظ کل قرآن بود و بالاخره جامع جمیع علوم و صفات حسنه و تالیفات زیاد در علوم دینیه و فنون ادب و تنوع علمی او در زمینه‌های گوناگون، موافق هر غریبه و آشناست و نیازی به اقامه برهان و بینه نیست. این عالم بزرگوار، در سال 404 هـ ق، در بغداد، در سن 45 سالگی دار فانی را وداع کرد. مزار شریف وی، در محله کرخ بغداد واقع و زیارتگاه همگان می باشد.

ساختار و معرفی اجمالی نهج البلاغه:

سخنان آن حضرت در این کتاب بر مدار سه اصل است:

باب اول: خطبه ها و اوامر

باب دوم: نامه ها و رسائل و وصایا

باب سوم: کلمات قصار، حکمت آمیز و مواعظ

این کتاب، به جهت اینکه سخنان و نامه ها و نامه های امام اول شیعیان را داراست، در بین شیعه، اهمیت و رواج فوق العاده ای داشته و آن را بعد از قرآن کریم، مهمترین کتاب می دانند. در بین اهل تسنن نیز، به علت فصاحت و بلاغت بی نظیرش، مورد توجه بسیاری از علمای آنها بوده و هست

ساختار نهج البلاغه، سخنانی شگفت انگیز در مورد توحید، عدل، خلقت، زن و مرد، تقوا، مذمت دنیا، شیطان، نکوهش بعضی از صحابه پیغمبر، امتیازات خاندان رسالت، اوصاف متقین، مومنین، منافقین، توضیح بعضی از آیات قرآن، درباره بنی امیه، یاد مرگ، دولتها و ملتها، اوصاف آل محمد، فضائل و رذایل اخلاقی، مشاوره، توبه، توکل، شکر و کفر نعمت، عاقل و جاهل، انواع جهاد، راه آسایش دنیا، عدالت و صدها موضوع دیگر است که هر کدام تشنگان معرفت را سیراب خواهد کرد. سخنان حضرت در طرح اینگونه بحث ها، همچون قرآن کریم است که به زبان موعظت، از هر پدیده محسوس یا معقولی نمونه ای روشن و قابل درک در جلوی چشم شنونده قرار می دهد، بعد کم کم و آرام آرام، او را با خود به سر منزلی میبرد که باید بدان برسد. (به درگاه خدا و آستان پروردگار)!

نکته 1:

سید رضی

تالیف این کتاب گرانسنگ، قطعا به دست "سید رضی" بوده است و هیچ شکی در آن نیست و اینکه بعضی از اهل علم، آنرا به برادرش "سید مرتضی علم الهدی" نسبت داده اند کاملا اشتباه و بدون تحقیق بوده است. زیرا علاوه بر اینکه خود مولف، صراحتا در کتاب مجازات تبۆیه و در حقائق التاویل، ذکر کرده است قرائنی وجود دارد که این امر را نشان می دهد. از جمله نجاشی متوفی سال 450 هـ ق، که معاصر هر دو برادر و به شرح حال و تالیفات آنها، کاملا آگاه بوده، تالیف آن را در کتاب "رجالش" بدون تردید و احتمال خلاف، به سید رضی نسبت می دهد.

نکته 2:

بعضی از اهل علم، فقط برخی از مطالب کتاب را به امیرالمومنین علی (علیه‌السلام)  نسبت می دهند و نظر به این دارند که انتساب بعضی از خطبه های نهج البلاغه به امام علی(علیه السلام) ، جای تردید و شک است. از جمله درباره خطبه هایی که در آن بعضی از اصطلاحات و مسائل کلامی که در قرون بعد، متداول شده است. ولی نه تنها علمای شیعه به طور قطع و اجماع آن را از خود حضرت می دانند، بلکه "ابن ابی الحدید" شارح نهج البلاغه از اهل تسنن، همین مطلب را عنوان کرده و با دلایل و براهین محکم و متقن، ثابت می کند که تمام مندرجات کتاب، حتی خطبه شقشقیه، بدون استثناء از کلمات خود امیرالمومنین علی (علیه السلام)  می باشد و مدتها قبل از سید رضی که هنوز متولد نشده و حتی قبل از پدر او، در بعضی از کتب عالمان اهل سنت، درج شده است. 

ساختار نهج البلاغه، سخنانی شگفت انگیز در مورد توحید، عدل، خلقت، زن و مرد، تقوا، مذمت دنیا، شیطان، نکوهش بعضی از صحابه پیغمبر، امتیازات خاندان رسالت، اوصاف متقین، مومنین، منافقین، توضیح بعضی از آیات قرآن، درباره بنی امیه، یاد مرگ، دولتها و ملتها، اوصاف آل محمد، فضائل و رذایل اخلاقی، مشاوره، توبه، توکل، شکر و کفر نعمت، عاقل و جاهل، انواع جهاد، راه آسایش دنیا، عدالت و صدها موضوع دیگر است که هر کدام تشنگان معرفت را سیراب خواهد کرد

اهمیت نهج البلاغه در شیعه و اهل تسنن:

این کتاب، به جهت اینکه سخنان و نامه ها و نامه های امام اول شیعیان را داراست، در بین شیعه، اهمیت و رواج فوق العاده‌ای داشته و آن را بعد از قرآن کریم، مهمترین کتاب می دانند. در بین اهل تسنن نیز، به علت فصاحت و بلاغت بی نظیرش، مورد توجه بسیاری از علمای آنها بوده و هست.

 

چاپ و نشر:

به دلیل اهمیت این کتاب، شروحی از علمای اهل سنت و تشیع بر تمامی کتاب و یا بر بعضی از آن نوشته شده و به هر دو زبان فارسی و عربی، بارها در تهران، تبریز، مصر، بیروت، استانبول و .... چاپ شده است. یکی از مهمترین شرح نهج البلاغه از اهل تسنن، شرح "ابن ابی الحدید" است که مشتمل بر نکات ادبی، تاریخی و کلامی نیز می باشد که به فارسی نیز ترجمه و تاکنون بارها چاپ شده است. یکی از معروفترین شرح علمای شیعه، شرح قطب راوندی و دیگر شرح "ابن میثم" از شاگردان خواجه نصیرالدین طوسی است.

باید گفت که از سالی که "شریف رضی" این مجموعه را گردآوری کرد، سالها یعنی بلکه حدود 500 سال گذشت تا پژوهندگان نخستین ترجمه فارسی را در قرن دهم از هجرت و در زمان حکومت صفویان، صورت دادند. قدیمی ترین ترجمه، شرح و ترجمه جلال الدین حسین فرزند شرف الدین اردبیلی معاصر اسماعیل صفوی است و بعد از آن ترجمه و شرح ملافتح الله کاشانی، متوفی 988 که آن را «تنبیه الفافلین» نام گذاشت و از آن به بعد، شرح ها و ترجمه های مختلف و مداوم، در جریان بوده است. (برای اطلاع بیشتر به مقاله نهج البلاغه چیست؟ از دانشمند فقید ابن یوسف شیرازی مراجعه شود)

 منبع: سایت طهور دانش 

صفحه اصلیکتاب شناسی

لیست کتابها 16

في طريق تحقيق نهج البلاغه
في ظلال اولياء الله: يحتوي على اكثر من ٥٠٠ [خمسمئة] قصة وحكمة ومعجزة وفضيلة لرسول الله وآله الاطهار ع
في ظلال دعاء كميل
في ظلال نهج البلاغة (ج. ١)
في ظلال نهج البلاغة (ج. ٢)
في ظلال نهج البلاغة (ج. ٣)
في ظلال نهج البلاغة (ج. ٤)
في ظلال نهج البلاغة (ج. ٥)
في ظلال نهج البلاغة (ج. ٦)
في ظلال نهج البلاغه (حكمت ها)
قاموس نهج البلاغه (جلد ١)
قاموس نهج البلاغه (جلد ٢)
قاموس نهج البلاغه (جلد ٣)
قاموس نهج البلاغه (جلد ٤)
قانون اساسي حكومت اسلامي امام علي عليه السلام
قانون اساسي حكومت امام علي عليه السلام
قانون: سخنان اميرالمؤمنين علي عليه السلام
قبسات من السيرة العلوية
قبسات من نهج البلاغة
قبسات من نهج البلاغة
قبسات من نهج البلاغه
قدرت سياسي از ديدگاه امام علي عليه السلام
قرآن (از مجموعه با نهج البلاغه آشنا شويم - ٣)
قرآن (درس هايي از نهج البلاغه، ٢٢)
قرآن از ديدگاه نهج البلاغه
قرآن از ديدگاه نهج البلاغه
القرآن الكريم في نهج البلاغه
القرآن الكريم وعلى هامشه ادعية للامام علي بن ابي طالب عليه السلام
قرآن به روايت نهج البلاغه
قرآن در آيينه نهج البلاغه
قرآن در كلام امام علي عليه السلام
قرآن در نهج البلاغه
قرآن در نهج البلاغه
قرآن در نهج البلاغه
قرآن در نهج البلاغه
القرآن في نهج البلاغه
قرآن كريم از ديدگاه امام علي عليه السلام درنهج البلاغه
قرآن نهج البلاغه كي آئينه مي
قرآن و عترت از ديدگاه علي عليه السلام
قرآن و علوم و معارف آن در نهج البلاغه
قرآن و علوم و معارف آن درنهج البلاغه
قرآن و معصومان در آيينه علوي
قرآن و نهج البلاغه درذهن وزبان شاعران يزرگ
قرائت عربي (٣): پانزده گفتار از نهج البلاغه
قرائت عربي ٣ [سه] گزيده نهج البلاغه با توضيح نكات معنايي، صرفي و نحوي
قرب الاسناد
قسمتي از كلمات قصار علي عليه السلام
قصص نهج البلاغه
قصه كوفه
قصيدة الامام علي كرم الله وجهه المسماه بالملحمة
القصيدة الزينبية قصيدة الحكم و المواعظ شعر أميرالمؤمنين الامام علي بن ابي طالب ع
قصيدة الزينبية منسوب به علي بن ابي طالب عليه السلام
القصيدة العلوية المباركة او تاريخ الشعري لصدر الاسلام
قضا اميرالمؤمنين علي بن ابي طالب عليه السلام
قضاء اميرالمؤمنين علي بن ابي طالب عليه السلام
القضاء وصفات القاضي عند الامام علي عليه السلام
قضاوت هاي امام علي عليه السلام ١٠: رهايي
قضاوت هاي امام علي عليه السلام ١: مهر مادري
قضاوت هاي امام علي عليه السلام ٢: ميهمان
قضاوت هاي امام علي عليه السلام ٣: راز پنهان
قضاوت هاي امام علي عليه السلام ٤: مسافر گمشده
قضاوت هاي امام علي عليه السلام ٥: عبد كيست
قضاوت هاي امام علي عليه السلام ٦: در كنار فرات
قضاوت هاي امام علي عليه السلام ٧: گمگشته
قضاوت هاي امام علي عليه السلام ٨: عروس نگون بخت
قضاوت هاي امام علي عليه السلام ٩: فكر پليد
قضاوت هاي اميرالمؤمنين علي عليه السلام
قضاوت و عدالت از ديدگاه اميرالمؤمنين علي عليه السلام
قطره اما دريا
قطره اي از دريا: گذري و نظري بر حكمت هاي نهج البلاغه (ج. ١)
قطره اي از دريا: گذري و نظري بر حكمت هاي نهج البلاغه (ج. ٢)
قطره اي از دريا: گذري و نظري بر حكمت هاي نهج البلاغه (ج. ٣)
قطره اي از درياي بيكران نهج البلاغه: منتخبي از ترجمه نهج البلاغه مولي اميرالمؤمنين علي عليه السلام
قطره اي از درياي نهج البلاغه
قطره اي از مظلوميت اميرالمؤمنين حضرت علي عليه السلام
قلب: تحقيقي در كلام وحي و نهج البلاغه
قلم و بيان در كلام اميرمؤمنان علي عليه السلام
قلمستان: تجلي كلام معصوم در هنر خوشنويسي، به مناسبت ميلاد حضرت علي ع
قوانين العقل في تراث الامام علي بن ابي طالب عليه السلام
القول الجلي من كلام عمر وعلي (رضي الله عنهما)
القول العلي لشرح اثر الامام علي رضي الله عنه: وصيته لكميل بن زياد النخعي
القول العلي لشرح اثر الامام علي رضي الله عنه: وصيته لكميل بن زياد النخعي
القيادة الصالحة وبناء الحضارات: دراسة مقارنة بين عهد الاشتر وعهد ميكافيللي
القيادة العسكرية عند الامام علي بن ابي طالب (عليه السلام)
قيم جمالية وفنية في نهج البلاغة
كاخ تباهي: ريخت شناسي خودكامگي در نهج البلاغه
كار و تلاش از نگاه اميرالمومنين علي عليه السلام (قسمت اول)
كار و توليد (مجموعه از چشم انداز امام علي عليه السلام، ٣٢)
كار و توليد (مجموعه الگوهاي رفتاري امام علي عليه السلام_ ٤)
كار، پويايي و حركت از ديدگاه قرآن و علي عليه السلام
كارنامه سياسي امام علي عليه السلام در نهج البلاغه
كارگزاران حكومت اسلامي از ديدگاه امام علي عليه السلام
كارگزاران حكومت اسلامي از منظر علي ع در نهج البلاغه
كارگزاران شايسته در اسلام
كارگزاري امانت الهي است: ترجمه نامه ١ تا ٣٦ [نهج البلاغه همراه ٩]
كاشف الاسرار: شرح دعاي كميل
كاشف الاسرار: شرح دعاي كميل
الكاشف عن الفاظ نهج البلاغه
الكافي (ج. ١:... الحجة)
الكافي (ج. ٢: الحجة)
كالبدشكافي فتنه از منظر امام علي عليه السلام
كامل بهائي
كاوشي در نهج البلاغه (يادنامه سومين كنگره هزاره نهج البلاغه)
كاوشي در نهج البلاغه: مجموعه مقالات و سخنراني ها در كنگره بين المللي هزاره نهج البلاغه (ج. ٠١)
كاوشي در نهج البلاغه: مجموعه مقالات و سخنراني ها در كنگره بين المللي هزاره نهج البلاغه (ج. ٠٢)
كاوشي در نهج البلاغه: مجموعه مقالات و سخنراني ها در كنگره بين المللي هزاره نهج البلاغه (ج. ٠٣)
كتاب آبي
كتاب ابواب الحكم (كلمات قصار)
كتاب اربعين (ج. ١)
كتاب اربعين (ج. ٢)
كتاب اربعين (ج. ٣)
كتاب اربعين (ج. ٤)
كتاب الامالي الاثنينية
كتاب الجفر المنسوب للامام علي عليه السلام
كتاب الجفر للامام علي بن ابي طالب عليه السلام
كتاب الجفر للامام علي بن ابي طالب عليه السلام، او، الجامع والنور اللامع لاميرالمؤمنين كرم الله وجهه
كتاب الحجة في شرح الدعاء الصنمي قريش
كتاب الروضة در مباني اخلاق (ترجمه جلد ١٧ بحارالانوار)
كتاب الكلم النابغة و الحكم البالغة و كتاب الرحمة السابغة و الهداية البارغة
كتاب المئة
كتاب المئة وهي مئةكلمة من كلام سيدنا الامام علي عليه السلام اختارها الاديب الكبيرالاستاذامين بك نخله
كتاب زيد بن وهب جهني (متوفي ٨٤ ق.): بازيابي يكي از نخستين نگاشته ها درباره خطب اميرمؤمنان علي (ع)
كتاب سيد الوصيين واميرالمؤمنين صلوات الله عليه الى قاضي الاهواز رفاعة بن شداد بن قيس البجلي...
كتاب علي عليه السلام
كتاب علي عليه السلام (ميراث حديث شيعه، دفتر ١٩)
كتاب عيون الحكم و المواعظ و ذخيرة المتعظ و الواعظ
كتاب في حكم علي بن ابي طالب عليه السلام
كتاب قضاياي اميرالمؤمنين عليه السلام
كتاب كوچك علي عليه السلام
كتاب لئآلي البلاغه
كتاب ماه (ش. ٣٧: دين)
كتابي به قلم اميرالمؤمنين عليه السلام (گفتار ماه: در نماياندن راه راست دين)
كرامت نفس و آثار اخلاقي و اجتماعي آن در كلام اميرالمؤمنين عليه السلام
كردار جاويد
كشف المحجة في شرح خطبة اللمة (ميراث حديث شيعه، دفتر ١٩)
كشكول الحكم راجي اصفهاني
كشكول رياحين: سخنان گهربار پيامبر اعظم به مناسبت سال يكهزار و سيصد و هشتاد و پنج و قضاوتهاي مولا...
كفاية الطالب في مناقب اميرالمؤمنين علي بن ابي طالب عليه السلام
كلام ١١٠: خطبه ها، نامه ها و كلمات قصار حضرت علي ع به نظم ساده و روان فارسي
كلام ابوتراب: خطبات، خطوط، اقوال امام العالمين سيد ابوالحسن علي بن ابي طالب كرم الله وجهه الكريم
كلام امام علي عليه السلام
كلام امير از امير كلام
كلام امير كلام عليه السلام: متن و ترجمه خطبه هاي بي الف و بي نقطه اميرمؤمنان عليه السلام
كلام امير، حكمت هاي حضرت اميرالمؤمنين علي (ع)
كلام برتر سخنان حضرت علي عليه السلام درباره نماز
كلام جاويد
كلام دلارام: فرازهايي از سخنان مولا علي ع در نهج البلاغه
كلام علي كرم الله وجهه
كلام نور (٢)
كلام نور (ج. ٤)
كلام نور (جلد ٣)
كلمات الامام و هي نوابع كلم اميرالمؤمنين سيدنا الامام علي كرم الله وجهه و كتابه الي معاوية جوابا...
كلمات الامام و هي نوابغ كلم اميرالمؤمنين الامام علي بن ابي طالب كرم الله وجهه
الكلمات العلوية في الصفات الحيدرية
الكلمات المائة للامام علي رضي الله عنه
كلمات اميرالمؤمنين عليه السلام
كلمات حضرت امير عليه السلام به طريق حروف تهجي
كلمات خالدة لاميرالمؤمنين علي بن ابي طالب عليه السلام
كلمات عليه غرا
كلمات عليه غرا يا كلمات قصار حضرت اميرمؤمنان علي بن ابيطالب (ع)
كلمات عليّه يا سرآمد سخنان
كلمات قصار
كلمات قصار
كلمات قصار از پيشواي مردم پرهيزگار در جامه ابيات آبدار
كلمات قصار امام علي ع يا فرمان به انسانها
كلمات قصار امام علي ع: دو مجموعه (١ - مائة كلمة ـ نثراللآلي ٢ - ترجمه منظوم نثراللآلي)
كلمات قصار اميرالمؤمنين علي عليه السلام
كلمات قصار اميرالمومنين علي عليه السلام
كلمات قصار ترجمه انگليسي
كلمات قصار حضرت اميرالمؤمنين عليه السلام
كلمات قصار حضرت علي ع با ترجمه آن به شعر
كلمات قصار حضرت مولي علي بن ابيطالب عليه السلام با ترجمه بفارسي و فرانسه
كلمات قصار در نهج البلاغه
كلمات قصار در نهج البلاغه
كلمات قصار در نهج البلاغه
كلمات قصار دو كلمه اي هاي حضرت علي عليه السلام با تنظيم موضوعي و الفبائي
كلمات قصار سه كلمه اي هاي حضرت علي عليه السلام
كلمات قصار علي بن ابيطالب ع
كلمات قصار علي بن ابيطالب عليه السلام با ترجمه فارسي و انگليسي، رباعيات فارسي
كلمات قصار لااميرالمؤمنين علي عليه السلام
كلمات قصار مولانا وامامنا أميرالمؤمنين علي بن ابي طالب عليهماالسلام
كلمات قصار مولاي متقيان علي بن ابي طالب عليهماالسلام
كلمات قصار نهج البلاغه
كلمات قصار نهج البلاغه به همراه گزيده كامل خطبه ها و نامه هاي نهج البلاغه
كلمات قصار: اندرزهاي نغز حضرت اميرالمؤمنين علي ابن ابيطالب عليه السلام
كلمات مكنونة
كلمات نغز محمد (ص)، كلمات نغز علي (ع)
كلماتي از علي عليه السلام در وصيت به فرزندش، اشعاري منسوب به علي عليه السلام، مناجات...
كلمة اميرالمؤمنين الامام علي بن ابي طالب عليه السلام (ج. ١)
كلمة اميرالمؤمنين الامام علي بن ابي طالب عليه السلام (ج. ٢)
كليات امام علي رضي الله تعالي عنه وكرم الله وجه
كليات مفاتيح الجنان
كليد نهج البلاغه
كليدهاي خوشبختي در كلام امام علي عليه السلام: نهج البلاغه به زبان ساده
كليدهاي شناسايي نهج البلاغه (ج. ٥)
الكمال الانساني والقيمي في مفاهيم نهج البلاغه
كمال سازمان: مبتني بر فرمان حضرت علي ع به مالك اشتر
كميل محرم اسرار اميرالمومنين علي (ع)
كنترل فتنه در مديريت علوي
الكنز الثمين من نفائس الامام علي بن ابي طالب ولي المومنين
بازگشت به بالا