معرفی اجمالی کتاب نهج البلاغه


این کتاب مشتمل بر خطبه ها، نامه ها، فرمان ها، حکمت ها و کلمات قصار حضرت علی، امیر مومنان علیه‌السلام به عربی می باشد. البته مطالب و بیانات آن حضرت در زمان رسول خدا، در جنگ ها، در نمایندگی حضرت از طرف رسول الله در شهرها و بلاد مختلف، ثبت و ضبط نشده ...


نهج البلاغه

حتی مطالبی را که با موافقت خلفا، بیان می کرد، باز هم ثبت نشده بلکه نهج البلاغه فقط برخی از مطالب امام علیه السلام، از دورانی است که به ریاست ظاهری رسیده و گلچینی از بیانات و فرمایشات حضرت است که مولف کتاب (سید رضی) از سال 400 هـ ق، به جمع آوری آن که برای هدف خود ما (راه بلاغت) مفید می دانست ضبط و به رشته تحریر در آورد. 

 

معرفی اجمالی مولف نهج البلاغه:

محمد بن ابی احمد، کنیه اش ابوالحسن و ملقب به "رضی" و مشهور به "سید رضی" و شریف رضی از علمای بزرگ شیعه و از شعرای بزرگ زمان خود و برادر والا گهر "سید مرتضی" علم الهدی است که در سال 359 هـ ق در بغداد متولد شد. نسب او با پنج واسطه به امام موسی بن جعفر علیه السلام می رسد. ریاست و نقابت سادات علوی، حتی در زمان پدرش به او محول شد. در زهد و تقوی و ورع، در کمال نفس، در علم و ادب، وثاقت و علو همت و فنون شعری و علوم قرآنی و .... دانشمند زمان و متبحر و یگانه دوران بود. حدود ده سالگی، شعر گفتن را شروع کرد و در هر موضوعی که می خواست، شعری در نهایت بلاغت می سرود. شدت هوش و استعدادش آنچنان بود که "نحو" را قبل از ده سالگی از "ابن السیرافی نحوی" یاد گرفت. یکی از اساتیدش "شیخ مفید" می باشد. حافظ کل قرآن بود و بالاخره جامع جمیع علوم و صفات حسنه و تالیفات زیاد در علوم دینیه و فنون ادب و تنوع علمی او در زمینه‌های گوناگون، موافق هر غریبه و آشناست و نیازی به اقامه برهان و بینه نیست. این عالم بزرگوار، در سال 404 هـ ق، در بغداد، در سن 45 سالگی دار فانی را وداع کرد. مزار شریف وی، در محله کرخ بغداد واقع و زیارتگاه همگان می باشد.

ساختار و معرفی اجمالی نهج البلاغه:

سخنان آن حضرت در این کتاب بر مدار سه اصل است:

باب اول: خطبه ها و اوامر

باب دوم: نامه ها و رسائل و وصایا

باب سوم: کلمات قصار، حکمت آمیز و مواعظ

این کتاب، به جهت اینکه سخنان و نامه ها و نامه های امام اول شیعیان را داراست، در بین شیعه، اهمیت و رواج فوق العاده ای داشته و آن را بعد از قرآن کریم، مهمترین کتاب می دانند. در بین اهل تسنن نیز، به علت فصاحت و بلاغت بی نظیرش، مورد توجه بسیاری از علمای آنها بوده و هست

ساختار نهج البلاغه، سخنانی شگفت انگیز در مورد توحید، عدل، خلقت، زن و مرد، تقوا، مذمت دنیا، شیطان، نکوهش بعضی از صحابه پیغمبر، امتیازات خاندان رسالت، اوصاف متقین، مومنین، منافقین، توضیح بعضی از آیات قرآن، درباره بنی امیه، یاد مرگ، دولتها و ملتها، اوصاف آل محمد، فضائل و رذایل اخلاقی، مشاوره، توبه، توکل، شکر و کفر نعمت، عاقل و جاهل، انواع جهاد، راه آسایش دنیا، عدالت و صدها موضوع دیگر است که هر کدام تشنگان معرفت را سیراب خواهد کرد. سخنان حضرت در طرح اینگونه بحث ها، همچون قرآن کریم است که به زبان موعظت، از هر پدیده محسوس یا معقولی نمونه ای روشن و قابل درک در جلوی چشم شنونده قرار می دهد، بعد کم کم و آرام آرام، او را با خود به سر منزلی میبرد که باید بدان برسد. (به درگاه خدا و آستان پروردگار)!

نکته 1:

سید رضی

تالیف این کتاب گرانسنگ، قطعا به دست "سید رضی" بوده است و هیچ شکی در آن نیست و اینکه بعضی از اهل علم، آنرا به برادرش "سید مرتضی علم الهدی" نسبت داده اند کاملا اشتباه و بدون تحقیق بوده است. زیرا علاوه بر اینکه خود مولف، صراحتا در کتاب مجازات تبۆیه و در حقائق التاویل، ذکر کرده است قرائنی وجود دارد که این امر را نشان می دهد. از جمله نجاشی متوفی سال 450 هـ ق، که معاصر هر دو برادر و به شرح حال و تالیفات آنها، کاملا آگاه بوده، تالیف آن را در کتاب "رجالش" بدون تردید و احتمال خلاف، به سید رضی نسبت می دهد.

نکته 2:

بعضی از اهل علم، فقط برخی از مطالب کتاب را به امیرالمومنین علی (علیه‌السلام)  نسبت می دهند و نظر به این دارند که انتساب بعضی از خطبه های نهج البلاغه به امام علی(علیه السلام) ، جای تردید و شک است. از جمله درباره خطبه هایی که در آن بعضی از اصطلاحات و مسائل کلامی که در قرون بعد، متداول شده است. ولی نه تنها علمای شیعه به طور قطع و اجماع آن را از خود حضرت می دانند، بلکه "ابن ابی الحدید" شارح نهج البلاغه از اهل تسنن، همین مطلب را عنوان کرده و با دلایل و براهین محکم و متقن، ثابت می کند که تمام مندرجات کتاب، حتی خطبه شقشقیه، بدون استثناء از کلمات خود امیرالمومنین علی (علیه السلام)  می باشد و مدتها قبل از سید رضی که هنوز متولد نشده و حتی قبل از پدر او، در بعضی از کتب عالمان اهل سنت، درج شده است. 

ساختار نهج البلاغه، سخنانی شگفت انگیز در مورد توحید، عدل، خلقت، زن و مرد، تقوا، مذمت دنیا، شیطان، نکوهش بعضی از صحابه پیغمبر، امتیازات خاندان رسالت، اوصاف متقین، مومنین، منافقین، توضیح بعضی از آیات قرآن، درباره بنی امیه، یاد مرگ، دولتها و ملتها، اوصاف آل محمد، فضائل و رذایل اخلاقی، مشاوره، توبه، توکل، شکر و کفر نعمت، عاقل و جاهل، انواع جهاد، راه آسایش دنیا، عدالت و صدها موضوع دیگر است که هر کدام تشنگان معرفت را سیراب خواهد کرد

اهمیت نهج البلاغه در شیعه و اهل تسنن:

این کتاب، به جهت اینکه سخنان و نامه ها و نامه های امام اول شیعیان را داراست، در بین شیعه، اهمیت و رواج فوق العاده‌ای داشته و آن را بعد از قرآن کریم، مهمترین کتاب می دانند. در بین اهل تسنن نیز، به علت فصاحت و بلاغت بی نظیرش، مورد توجه بسیاری از علمای آنها بوده و هست.

 

چاپ و نشر:

به دلیل اهمیت این کتاب، شروحی از علمای اهل سنت و تشیع بر تمامی کتاب و یا بر بعضی از آن نوشته شده و به هر دو زبان فارسی و عربی، بارها در تهران، تبریز، مصر، بیروت، استانبول و .... چاپ شده است. یکی از مهمترین شرح نهج البلاغه از اهل تسنن، شرح "ابن ابی الحدید" است که مشتمل بر نکات ادبی، تاریخی و کلامی نیز می باشد که به فارسی نیز ترجمه و تاکنون بارها چاپ شده است. یکی از معروفترین شرح علمای شیعه، شرح قطب راوندی و دیگر شرح "ابن میثم" از شاگردان خواجه نصیرالدین طوسی است.

باید گفت که از سالی که "شریف رضی" این مجموعه را گردآوری کرد، سالها یعنی بلکه حدود 500 سال گذشت تا پژوهندگان نخستین ترجمه فارسی را در قرن دهم از هجرت و در زمان حکومت صفویان، صورت دادند. قدیمی ترین ترجمه، شرح و ترجمه جلال الدین حسین فرزند شرف الدین اردبیلی معاصر اسماعیل صفوی است و بعد از آن ترجمه و شرح ملافتح الله کاشانی، متوفی 988 که آن را «تنبیه الفافلین» نام گذاشت و از آن به بعد، شرح ها و ترجمه های مختلف و مداوم، در جریان بوده است. (برای اطلاع بیشتر به مقاله نهج البلاغه چیست؟ از دانشمند فقید ابن یوسف شیرازی مراجعه شود)

 منبع: سایت طهور دانش 

صفحه اصلیکتاب شناسی

لیست کتابها 18

المعارضة السياسية في تجربة اميرالمؤمنين (عليه السلام)
معارف اجتماعي -تنيين انديشه هاي سياسي اميرالمومنين عليه السلام (شرح موضوعي نهج البلاغه ج ٣)
معارف علوي
معارف نهج البلاغة در شعر شاعران (ج. ١)
معارف نهج البلاغة در شعر شاعران (ج. ٢)
معارفي از قرآن و نهج البلاغه (بيست و چهار گفتار)
معارفي از نهج البلاغه
معارفي از نهج البلاغه
المعالم الحضارية في نهج البلاغه
معالم للحياة من نهج الامير عليه السلام
معاندان و نهج البلاغه، يا، پاسخ به معاندان نهج البلاغه
معاني الاخبار
معجم احاديث الامام المهدي (عج)
معجم اشعار المعصومين عليهم السلام الوارده في بحارالانوار ما نظموه و ما انشدوه
معجم اعراب الفاظ نهج البلاغه
معجم الفاظ غرر الحكم و درر الكلم
المعجم المفهرس لالفاظ غرر الحكم و دررالكلم (جلد ١)
المعجم المفهرس لالفاظ غرر الحكم و دررالكلم (جلد ٢)
المعجم المفهرس لالفاظ غرر الحكم و دررالكلم (جلد ٣)
المعجم المفهرس لالفاظ نهج البلاغه
المعجم المفهرس لالفاظ نهج البلاغه (ج. ١)
المعجم المفهرس لالفاظ نهج البلاغه (ج. ٢)
المعجم المفهرس لالفاظ نهج البلاغه (حسب جذور الكلمات)
المعجم الموضوعي لنهج البلاغة
المعجم لموضوعات نهج البلاغه
معراج اليقين في شرح نهج المسترشدين
معرفت توحيدي از ديدگاه امام علي عليه السلام
معرفت مديران: سيري در خطبه ١٧٤ نهج البلاغه
معرفت نفس: مجموعه ٨٠٠ روايت از امام اميرالمؤمنين (ع) درباره شناخت نفس
معرفت و حكمت علوي
معرفت و محبت
معرفي نسخه اي كهن از نهج البلاغه (ميراث حديث شيعه، دفتر ١)
معرفي نسخه رشح الولاء في شرح الدعاء (ميراث حديث شيعه، دفتر ٥)
معرفي نهج البلاغه (با نهج البلاغه آشنا شويم)
معما ها و مسابقات حديثي
معماها و مسابقات نهج البلاغه
معماهاي نهج البلاغه
معناشناسي واژه هاي اخلاقي نهج البلاغه (ج. ١)
معناشناسي واژه هاي اخلاقي نهج البلاغه (ج. ٢)
معنويت در مكتب اميرالمؤمنين عليه السلام (چهارمين همايش نيايش)
معني قول علي بن ابي طالب كرم الله وجهه من قوله: من لانت اسافله صلبت اعاليه
معيارها در كلام امام علي عليه السلام
مفاهيم اقتصادي در كلام امام علي عليه السلام
مفاهيم الاقتصادية في نهج البلاغة
مفتاح الجنان در شرح دعاي صباح (ميراث حوزه اصفهان (دفتر سوم)
مفتاح الرزق (استغفارمشهور و مجرب اميرالمؤمنين علي عليه السلام جهت وسعت رزق)
مفتاح السعاده في شرح نهج البلاغة [علي بن ابي طالب عليه السلام] (ج. ١)
مفتاح السعاده في شرح نهج البلاغة [علي بن ابي طالب عليه السلام] (ج. ١٠)
مفتاح السعاده في شرح نهج البلاغة [علي بن ابي طالب عليه السلام] (ج. ١١)
مفتاح السعاده في شرح نهج البلاغة [علي بن ابي طالب عليه السلام] (ج. ١٢)
مفتاح السعاده في شرح نهج البلاغة [علي بن ابي طالب عليه السلام] (ج. ١٣)
مفتاح السعاده في شرح نهج البلاغة [علي بن ابي طالب عليه السلام] (ج. ١٤)
مفتاح السعاده في شرح نهج البلاغة [علي بن ابي طالب عليه السلام] (ج. ١٥)
مفتاح السعاده في شرح نهج البلاغة [علي بن ابي طالب عليه السلام] (ج. ١٦)
مفتاح السعاده في شرح نهج البلاغة [علي بن ابي طالب عليه السلام] (ج. ١٧)
مفتاح السعاده في شرح نهج البلاغة [علي بن ابي طالب عليه السلام] (ج. ١٨)
مفتاح السعاده في شرح نهج البلاغة [علي بن ابي طالب عليه السلام] (ج. ٢)
مفتاح السعاده في شرح نهج البلاغة [علي بن ابي طالب عليه السلام] (ج. ٣)
مفتاح السعاده في شرح نهج البلاغة [علي بن ابي طالب عليه السلام] (ج. ٤)
مفتاح السعاده في شرح نهج البلاغة [علي بن ابي طالب عليه السلام] (ج. ٥)
مفتاح السعاده في شرح نهج البلاغة [علي بن ابي طالب عليه السلام] (ج. ٦)
مفتاح السعاده في شرح نهج البلاغة [علي بن ابي طالب عليه السلام] (ج. ٧)
مفتاح السعاده في شرح نهج البلاغة [علي بن ابي طالب عليه السلام] (ج. ٨)
مفتاح السعاده في شرح نهج البلاغة [علي بن ابي طالب عليه السلام] (ج. ٩)
مفتاح الفتوح و رموز الكنوز
مفتاح الفلاح في شرح دعاء الصباح
مفتاح الفلاح و المصباح النجاح: شرح دعاي صباح
مفتاح الفلاح و المصباح النجاح: شرح دعاي صباح
مفتاح الفلاح و المصباح النجاح: شرح دعاي صباح
مفتاح الفلاح و مصباح النجاح
مفتاح الفلاح و مصباح النجاح: شرح دعاء صباح
مفتاح المراد في شرح دعاء كميل بن زياد
مفردات نهج البلاغه (ج. ٢)
مفردات نهج البلاغه (ج.)
مفهوم الترادف وقيمته الدلالية بين لغة القرآن الكريم ونهج البلاغة
مفهوم صلاحيت از ديدگاه علي ع
مفهوم فتنه در قرآن كريم و نهج البلاغه
مفهوم وحقوق شهروندي در نهج البلاغه
مقالاتي پيرامون نهج البلاغه و گردآورنده آن
مقام زن در قرآن و نهج البلاغه
مقامات عرفاني در نهج البلاغه
مقتبس السياسة و سياج الرياسة: كتاب اميرالمؤمنين... الي الاشتر النخعي...
مقتبس السياسة وسياج الرياسة: كتاب اميرالمؤمنين علي بن ابي طالب عليه السلام الي الاشتر النخعي
مقدمة شرح نهج البلاغة للامام العلامة كمال الدين ميثم البحراني: فن البلاغة و الخطابة و فضائل الامام..
مقدمه اي بر تفسير نهج البلاغه (انديشه شناسي)
مقدمه اي بر شناخت نهج البلاغه: گفته ها و نكته ها
مقدمه اي بر معرفت النفس از ديدگاه اميرالمؤمنين علي عليه السلام
المقصد الجلي في مسند العلي
مقوم الاعوجاج
مكاتبات امام علي عليه السلام با معاويه در نهج البلاغه
مكاتبه و انديشه
مكارم الاخلاق علوي: فرمايشات قصار اميرالمؤمنين علي السلام و زندگاني آن حضرت بعداز رحلت پيغمبر...
مكارم خوبان: سلوك اهل تقوي، شرح خطبه حضرت علي ع
مكتب سبز علوي از لسان علي عليه السلام
مكتب علي بن ابي طالب ع
مكتب مهر: اصول تربيت در نهج البلاغه
الملاح التائه في كتابه تشريح شرح نهج البلاغه ابن ابي الحديد
الملاحم والفتن وعلامات الظهور عند الامام علي "ع"
ملاكهاي انتخاب و انتصاب نيروي انساني در مديريت اسلامي با تاكيد بر نهج البلاغه
ملامح القيادة الناجحة في ضوء منحجية الامام علي بن ابي طالب عليه السلام: مقارنات دراسية في سيكولوجية
ملامح من الفكر الاداري عند الامام علي عليه السلام
ملحق نهج البلاغة برواية احمد بن يحيي بن ناقة الكوفي
ملحق نهج البلاغه و ترجمه آن
ملحقات نسخة من نهج البلاغة و جزء ابن ناقة (ميراث حديث شيعه، دفتر ١٤)
من اروع ما قال الامام علي رضي الله عنه
من اقوال العلماء في خطبة البيان
من الامام علي عليه السلام الى الحكام والمسؤولين
من الشعر المنسوب الي الامام الوصي علي بن ابي طالب عليه السلام
من الشعرالمنسوب الي الامام علي عليه السلام
من اورع ما قاله الامام علي ع
من بلاغة الامام علي ع في نهج البلاغة
من حكم واحكام اهل البيت عليهم السلام
من روائع ما قيل في نهج البلاغه
من علي بن ابي طالب ام ج. ٢
من غير علي عليه السلام يجيب
من معالم الادب في نهج البلاغه
من هم اهل الفتن؟ من كلام اميرالمؤمنين عليه السلام
من وحي نهج البلاغة في الاخلاق والفلسفة والسياسة
من وحي نهج البلاغه
من وصايا علي كرم الله وجهه للاطفال و الفتيان
من وصايا و خطب و نصائح و مواعظ و حكم و توجيهات الامام علي بن ابي طالب (ع)
من يقدر علي عبادة الإمام علي عليه السلام
المناجاة الالهيات (ميراث حديث شيعه، دفتر ٢)
مناجاة مولانا أميرالمؤمنين عليه السلام
مناجاة مولانا اميرالمؤمنين علي بن ابي طالب عليه السلام
المناجات الالهيات عن اميرالمؤمنين و امام المتقين اسدالله الغالب علي بن ابيطالب عليه السلام
مناجات الهيات حضرت امير عليه السلام
مناجات اميرالمؤمنين (مناجات مسجد كوفه، مناجات منظومه و مناجاتي ديگر)
مناجات اميرالمؤمنين ع
مناجات حضرت امير
مناجات حضرت امير المومنين علي عليه السلام
مناجات حضرت اميرالمؤمنين علي ع
مناجات حضرت اميرالمؤمنين علي عليه السلام
مناجات حضرت اميرالمؤمنين عليه السلام
مناجات مسجد كوفه و مناجات منظومه حضرت علي عليه السلام
مناجات منظوم حضرت علي عليه السلام
مناجات منظوم منسوب به حضرت علي عليه السلام
مناجات منظوم منسوبه به علي عليه السلام (لك الحمد يا ذالجود)
مناجات نامه حضرت علي عليه السلام
مناجات نامه منظوم امام علي عليه السلام
مناجات نامه منظوم امام علي عليه السلام
مناجات نامه مولا علي ع
مناجات هاي منظوم حضرت اميرالمؤمنين علي عليه السلام
مناجات و پندنامه علي عليه السلام
منازل الآخرة في نهج البلاغة
مناظرات الرسول المصطفى (صلي الله عليه وآله) و الامام علي (عليه السلام) مع اليهود والنصارى
مناظرة ركن الدولة مع الشيخ الصدوق
مناظره شيعه و سني
مناظره هاي معصومان عليهم السلام
منافقين از ديدگاه قرآن و نهج البلاغه
مناقشة المصادر الروائية للمذاهب الحنفي بالاعتماد علي احاديث اميرالمؤمنين علي عليه السلام
منبع الغرر و مجمع الدرر
منبع الغرر و مجمع الدرر (ميراث حديث شيعه، دفتر ١٣)
منتخب احاديث غررالحكم ودررالكلم
منتخب الجواهر العلية في الكلمات العلوية
منتخب الجواهر العلية في الكلمات العلوية (ميراث حديث شيعه، دفتر ٧)
منتخب الحكم
منتخب الغرر (٢٤٠٠ سخن از سخنان حكيمانه علي عليه السلام)
منتخب حكمت هاي جاويدان علي بن ابيطالب عليه السلام
منتخب شرح نهج البلاغة: شامل مباحث كلامي - تاريخي خلافت و امامت علي عليه السلام
منتخب كلمات قصار نهج البلاغه اميرالمؤمنين ع
المنتخب من كلام الامام علي عليه السلام في مصادر التاريخ و الادب
منتخب نهج البلاغه
منتخب نهج البلاغه (٢)
منتخبات نهج البلاغه
منتخبي از ترجمه و شرح نهج البلاغه
منتخبي از سخنان حضرت علي عليه السلام
منتخبي از فرازهاي نهج البلاغه
منتخبي از نهج البلاغه
منجي موعود عج از منظر نهج البلاغه
منش اسلاميت از ديدگاه علي عليه السلام
منش فرماندهي از منظر قرآن و سيره علوي
منشآت: خطبه بي الف و بي نقطه
منشور اخلاق در كلام اميرالمؤمنين عليه السلام: شرح خطبه همام نهج البلاغه
منشور تربيت علوي: بازخواني يك نامه
منشور تربيت: شرح نامه ٣١ نهج البلاغه
منشور تربيتي امام علي عليه السلام
منشور تربيتي پدران براي فرزندان
منشور جاودانه: شرح نهج البلاغه (ج. ١: خطبه هاي يكم تا چهلم)
منشور جوان (برگرفته از نامه امام علي عليه السلام به امام حسن عليه السلام)
منشور حكمت و حكومت: سيري در نامه امام علي عليه السلام به مالك اشتر
منشور حكومت اسلامي از ديدگاه امام علي عليه السلام
منشور حكومت علي (ع)
منشور دادگري: پيمان نامه حضرت اميرالمؤمنين علي (عليه السلام) به مالك اشتر
منشور زمامداري: فرمان اميرالمؤمنين علي عليه السلام به مالك اشتر نخعي
منشور علوي عليه السلام در فرمان به مالك اشتر نخعي
منشور مديريت اطلاعاتي و امنيتي در زندگاني اميرالمؤمنين حضرت علي (ع)
منشور مديريت در نهج البلاغه
منشور مديريت: نگرش تطبيقي به فرمان امام علي (ع) به مالك اشتر
منشور مملكت داري در نامه امام علي عليه السلام به مالك اشتر
منظر مهر: مباني تربيت در نهج البلاغه
منظوم كلمات قصار حضرت امير عليه السلام
منظومة في سر اسم الله الاعظم للامام اميرالمؤمنين علي بن ابي طالب عليه السلام
منظومه اي از كلمات قصار مولاي متقيان عليه السلام
منظومه في شرح حديث اميرالمؤمنين عليه السلام
منظومه هستي (بازنويسي و تلخيص شرح ديوان منسوب به امام علي (عليه السلام))
منهاج البراعة في شرح نهج البلاغة
منهاج البراعة في شرح نهج البلاغة (ج. ١)
منهاج البراعة في شرح نهج البلاغة (ج. ٢)
منهاج البراعة في شرح نهج البلاغة (ج. ٣)
بازگشت به بالا