معرفی اجمالی کتاب نهج البلاغه


این کتاب مشتمل بر خطبه ها، نامه ها، فرمان ها، حکمت ها و کلمات قصار حضرت علی، امیر مومنان علیه‌السلام به عربی می باشد. البته مطالب و بیانات آن حضرت در زمان رسول خدا، در جنگ ها، در نمایندگی حضرت از طرف رسول الله در شهرها و بلاد مختلف، ثبت و ضبط نشده ...


نهج البلاغه

حتی مطالبی را که با موافقت خلفا، بیان می کرد، باز هم ثبت نشده بلکه نهج البلاغه فقط برخی از مطالب امام علیه السلام، از دورانی است که به ریاست ظاهری رسیده و گلچینی از بیانات و فرمایشات حضرت است که مولف کتاب (سید رضی) از سال 400 هـ ق، به جمع آوری آن که برای هدف خود ما (راه بلاغت) مفید می دانست ضبط و به رشته تحریر در آورد. 

 

معرفی اجمالی مولف نهج البلاغه:

محمد بن ابی احمد، کنیه اش ابوالحسن و ملقب به "رضی" و مشهور به "سید رضی" و شریف رضی از علمای بزرگ شیعه و از شعرای بزرگ زمان خود و برادر والا گهر "سید مرتضی" علم الهدی است که در سال 359 هـ ق در بغداد متولد شد. نسب او با پنج واسطه به امام موسی بن جعفر علیه السلام می رسد. ریاست و نقابت سادات علوی، حتی در زمان پدرش به او محول شد. در زهد و تقوی و ورع، در کمال نفس، در علم و ادب، وثاقت و علو همت و فنون شعری و علوم قرآنی و .... دانشمند زمان و متبحر و یگانه دوران بود. حدود ده سالگی، شعر گفتن را شروع کرد و در هر موضوعی که می خواست، شعری در نهایت بلاغت می سرود. شدت هوش و استعدادش آنچنان بود که "نحو" را قبل از ده سالگی از "ابن السیرافی نحوی" یاد گرفت. یکی از اساتیدش "شیخ مفید" می باشد. حافظ کل قرآن بود و بالاخره جامع جمیع علوم و صفات حسنه و تالیفات زیاد در علوم دینیه و فنون ادب و تنوع علمی او در زمینه‌های گوناگون، موافق هر غریبه و آشناست و نیازی به اقامه برهان و بینه نیست. این عالم بزرگوار، در سال 404 هـ ق، در بغداد، در سن 45 سالگی دار فانی را وداع کرد. مزار شریف وی، در محله کرخ بغداد واقع و زیارتگاه همگان می باشد.

ساختار و معرفی اجمالی نهج البلاغه:

سخنان آن حضرت در این کتاب بر مدار سه اصل است:

باب اول: خطبه ها و اوامر

باب دوم: نامه ها و رسائل و وصایا

باب سوم: کلمات قصار، حکمت آمیز و مواعظ

این کتاب، به جهت اینکه سخنان و نامه ها و نامه های امام اول شیعیان را داراست، در بین شیعه، اهمیت و رواج فوق العاده ای داشته و آن را بعد از قرآن کریم، مهمترین کتاب می دانند. در بین اهل تسنن نیز، به علت فصاحت و بلاغت بی نظیرش، مورد توجه بسیاری از علمای آنها بوده و هست

ساختار نهج البلاغه، سخنانی شگفت انگیز در مورد توحید، عدل، خلقت، زن و مرد، تقوا، مذمت دنیا، شیطان، نکوهش بعضی از صحابه پیغمبر، امتیازات خاندان رسالت، اوصاف متقین، مومنین، منافقین، توضیح بعضی از آیات قرآن، درباره بنی امیه، یاد مرگ، دولتها و ملتها، اوصاف آل محمد، فضائل و رذایل اخلاقی، مشاوره، توبه، توکل، شکر و کفر نعمت، عاقل و جاهل، انواع جهاد، راه آسایش دنیا، عدالت و صدها موضوع دیگر است که هر کدام تشنگان معرفت را سیراب خواهد کرد. سخنان حضرت در طرح اینگونه بحث ها، همچون قرآن کریم است که به زبان موعظت، از هر پدیده محسوس یا معقولی نمونه ای روشن و قابل درک در جلوی چشم شنونده قرار می دهد، بعد کم کم و آرام آرام، او را با خود به سر منزلی میبرد که باید بدان برسد. (به درگاه خدا و آستان پروردگار)!

نکته 1:

سید رضی

تالیف این کتاب گرانسنگ، قطعا به دست "سید رضی" بوده است و هیچ شکی در آن نیست و اینکه بعضی از اهل علم، آنرا به برادرش "سید مرتضی علم الهدی" نسبت داده اند کاملا اشتباه و بدون تحقیق بوده است. زیرا علاوه بر اینکه خود مولف، صراحتا در کتاب مجازات تبۆیه و در حقائق التاویل، ذکر کرده است قرائنی وجود دارد که این امر را نشان می دهد. از جمله نجاشی متوفی سال 450 هـ ق، که معاصر هر دو برادر و به شرح حال و تالیفات آنها، کاملا آگاه بوده، تالیف آن را در کتاب "رجالش" بدون تردید و احتمال خلاف، به سید رضی نسبت می دهد.

نکته 2:

بعضی از اهل علم، فقط برخی از مطالب کتاب را به امیرالمومنین علی (علیه‌السلام)  نسبت می دهند و نظر به این دارند که انتساب بعضی از خطبه های نهج البلاغه به امام علی(علیه السلام) ، جای تردید و شک است. از جمله درباره خطبه هایی که در آن بعضی از اصطلاحات و مسائل کلامی که در قرون بعد، متداول شده است. ولی نه تنها علمای شیعه به طور قطع و اجماع آن را از خود حضرت می دانند، بلکه "ابن ابی الحدید" شارح نهج البلاغه از اهل تسنن، همین مطلب را عنوان کرده و با دلایل و براهین محکم و متقن، ثابت می کند که تمام مندرجات کتاب، حتی خطبه شقشقیه، بدون استثناء از کلمات خود امیرالمومنین علی (علیه السلام)  می باشد و مدتها قبل از سید رضی که هنوز متولد نشده و حتی قبل از پدر او، در بعضی از کتب عالمان اهل سنت، درج شده است. 

ساختار نهج البلاغه، سخنانی شگفت انگیز در مورد توحید، عدل، خلقت، زن و مرد، تقوا، مذمت دنیا، شیطان، نکوهش بعضی از صحابه پیغمبر، امتیازات خاندان رسالت، اوصاف متقین، مومنین، منافقین، توضیح بعضی از آیات قرآن، درباره بنی امیه، یاد مرگ، دولتها و ملتها، اوصاف آل محمد، فضائل و رذایل اخلاقی، مشاوره، توبه، توکل، شکر و کفر نعمت، عاقل و جاهل، انواع جهاد، راه آسایش دنیا، عدالت و صدها موضوع دیگر است که هر کدام تشنگان معرفت را سیراب خواهد کرد

اهمیت نهج البلاغه در شیعه و اهل تسنن:

این کتاب، به جهت اینکه سخنان و نامه ها و نامه های امام اول شیعیان را داراست، در بین شیعه، اهمیت و رواج فوق العاده‌ای داشته و آن را بعد از قرآن کریم، مهمترین کتاب می دانند. در بین اهل تسنن نیز، به علت فصاحت و بلاغت بی نظیرش، مورد توجه بسیاری از علمای آنها بوده و هست.

 

چاپ و نشر:

به دلیل اهمیت این کتاب، شروحی از علمای اهل سنت و تشیع بر تمامی کتاب و یا بر بعضی از آن نوشته شده و به هر دو زبان فارسی و عربی، بارها در تهران، تبریز، مصر، بیروت، استانبول و .... چاپ شده است. یکی از مهمترین شرح نهج البلاغه از اهل تسنن، شرح "ابن ابی الحدید" است که مشتمل بر نکات ادبی، تاریخی و کلامی نیز می باشد که به فارسی نیز ترجمه و تاکنون بارها چاپ شده است. یکی از معروفترین شرح علمای شیعه، شرح قطب راوندی و دیگر شرح "ابن میثم" از شاگردان خواجه نصیرالدین طوسی است.

باید گفت که از سالی که "شریف رضی" این مجموعه را گردآوری کرد، سالها یعنی بلکه حدود 500 سال گذشت تا پژوهندگان نخستین ترجمه فارسی را در قرن دهم از هجرت و در زمان حکومت صفویان، صورت دادند. قدیمی ترین ترجمه، شرح و ترجمه جلال الدین حسین فرزند شرف الدین اردبیلی معاصر اسماعیل صفوی است و بعد از آن ترجمه و شرح ملافتح الله کاشانی، متوفی 988 که آن را «تنبیه الفافلین» نام گذاشت و از آن به بعد، شرح ها و ترجمه های مختلف و مداوم، در جریان بوده است. (برای اطلاع بیشتر به مقاله نهج البلاغه چیست؟ از دانشمند فقید ابن یوسف شیرازی مراجعه شود)

 منبع: سایت طهور دانش 

صفحه اصلیکتاب شناسی

لیست کتابها 22

وصية الامام اميرالمؤمنين علي بن ابي طالب عليه السلام الي الاشتر النخعي لما ولاه مصر...
وصية الامام اميرالمؤمنين لولده الامام الحسن
وصية الامام علي بن ابي طاب عليهماالسلام
وصية الامام علي عليه السلام لابنه الحسين (عليه السلام)، مطلوب كل طالب من كلام علي...
وصية الامام علي كرم الله وجهه علي فراش الموت و قبس من سيرته الذاتية حياته، اقواله، مواعظه
الوصية الخالدة (شرح وصية الامام لولده الامام الحسن عليهماالسلام)
وصية الرسول (صلي الله عليه وآله) للامام علي بن ابي طالب عليه السلام بين خطبه الوداع و غديرخم
وصية النبي محمد ص للامام علي بن ابي طالب كرم الله وجهه
وصيت به امام حسن عليه السلام ج. ١٠
وصيت ماندگار شرحي بر يكي از آخرين وصاياي حضرت اميرالمؤمنين عليه السلام
وصيت نامه اميرالمومنين علي عليه السلام: شرحي كوتاه بر نامه ٤٧
وصيتي به پسرم، برگرفته از نامه سي و يكم نهج البلاغه
وضعيت شيعيان عراق در عصر صادقين عليهماالسلام
وضوي پيامبر صلي الله عليه وآله، بحث تاريخي
وظايف كارگزاران از ديدگاه امام علي عليه السلام
وظايف متقابل مردم و مسئولين از ديدگاه نهج البلاغه
وقف در نهج البلاغه
وقف ميراث جاويدان (ش. ٢٥ و ٢٦: ويژه نهج البلاغه)
وقفات مع نهج البلاغه
ولايت در كلام امام علي عليه السلام، با رويكرد عرفاني
ولايت در نهج البلاغه
ولايت فقيه در نهج البلاغه
ولايت و هدايت: روايت جذاب از مولا علي عليه السلام مشهور به حديث نورانيت
ولي خدا امام علي عليه السلام
ومضات علوية في قصار حكم اميرالمؤمنين علي عليه السلام
ويژه نامه فاطمية
ويژگي هاي دين باوران راستين در خطبه متقين
ويژگي هاي مدير كارآمد از ديدگاه امام علي عليه السلام
ويژگيهاي فقه امام علي عليه السلام
هادي المضلين
الهادي الي موضوعات نهج البلاغه
الهام از گفتار علي عليه السلام
هجرت در قرآن و نهج البلاغه
هدايات الحسام في عجايب الهدايات للحكام
هدايت و سياست در پرتو گفتگوهاي اميرالمؤمنين عليه السلام
هدي و نور: كلام اميرالمؤمنين علي بن ابي طالب
هدية الامم و مجلة الاداب والحكم: شرح فارسي وصيت اميرالمومنين عليه السلام به امام حسن عليه السلام
هديه اي ازدوست: گزيده اي ازجملات كوتاه از كتاب غررالحكم....
هديه نياز ترجمه صحيفه علويه
هديه هاي امام علي عليه السلام
هديه هاي امام علي عليه السلام ١
هديه هاي امام علي عليه السلام ٢
هديه هاي امام علي عليه السلام ٤
هديه هاي امام علي عليه السلام ٥
هديه هاي امام علي عليه السلام ٦
هديه هاي امام علي عليه السلام ٧
هديه هاي امام علي عليه السلام ٨
هذا شرح دعاي كميل
هذه رسالة التكملة في عمدة مواعظ نهج البلاغة
هر روز با مولا علي ع باش
هزار حديث از اميرالمؤمنين (عليه السلام) در هزار موضوع
هزار حديث از حضرت علي عليه السلام
هزار حكمت رفتاري از نهج البلاغه
هزار شكوفه حديث از باغ كلام مولاي متقيان
هزار كلام از امير كلام
هزار و يك حديث از سخنان امام علي عليه السلام
هزار و يك پرسش و پاسخ از نهج البلاغه
هزار گوهر
هستي شناسي از نگاه نهج البلاغه
هشداري از اميرمؤمنان به فرماندار بصره
هفتاد بند استغفار از اميرالمؤمنين عليه السلام جهت وسعت رزق
هفتاد بند استغفار اميرالمومنين عليه السلام جهت وسعت رزق
هفتاد بند مناجات استغفار اميرالمؤمنين عليه السلام در سحرگاهان
هفتاد جرعه سلامتي از نهج البلاغه امام عليه السلام
هفتاد و پنج سخن آسماني شرح خطبه همام
هكذا تكلم الامام علي عليه السلام في الجفر و علامات الظهور
هكذا.. تحدث ابوتراب
هماي حكمت: گلچيني از سخنان اميرالمؤمنين حضرت علي عليه السلام در ٧٠٠ [هفتصد] كلام
هماي رحمت
هماي رحمت: شرحي بر زيارت هفتم اميرالمؤمنين علي ع
همايش تربيت در سيره و كلام امام علي عليه السلام (گفتگو ها)
همراه نهج البلاغه
همنام پيامبر: امام عصر عجل الله تعالي فرجه الشريف در كلام اميرالمومنين علي عليه السلام
همه مي پرسند حضرت علي عليه السلام پاسخ مي دهد
همگام با نهج البلاغه: خلاصه ي آموزهاي خطبه ها ونامه ها به همراه كلمات قصار نهج البلاغه
الهي نامه امام علي بن ابي طالب عليه السلام
الهيات بالمعني الاخص در نهج البلاغه
الهيات بالمعني الاخص در نهج البلاغه
الهيات در نهج البلاغه
الهيات علي عليه السلام
يا مظهر العجايب
ياد مرگ (ابعادوكاركردهاي تربيتي ياد مرگ در نهج البلاغه)
ياد مرگ در قرآن و بيان حضرت علي عليه السلام و پي جويي آن در ادب فارسي، بررسي موردي سعدي
ياد يار: مجموعه مقالات ممتاز دانش آموزان... پيرامون نماز در سال اميرالمؤمنين حضرت علي عليه السلام
يادنامه دومين كنگره هزاره نهج البلاغه ١٤٠٢ - ١٣٦١
يادنامه كنگره علامه شريف رضي
يادنامه كنگره هزاره نهج البلاغه (١٤٠١ - ١٣٦٠)
يادگار سبز: گلواژه هايي از نهج البلاغه و نمونه هايي به نظم و نثر در مدح مولاي متقيان امام علي (ع)
يقين (با نهج البلاغه آشنا شويم)
اليقين و يتلوه التحصين
يك سبد گل از گلستان علي عليه السلام
يك لحظه غفلت: داستانهاي نهج البلاغه
يك لحظه غفلت: داستانهاي نهج البلاغه
يك يادگار، يك افتخار: وصيت نامه اميرالمؤمنين علي عليه السلام
يكصد و ده حديث فاطمي، حسني و حسيني
يكصد و چهارده حديث از امام علي ع
ينابيع الحكمة (تكميل نفس از ديدگاه اميرالمؤمنين (عليه السلام))
A Document of Instruction by Imam Ali (A. S
A TREASURY OF VIRTUES: SAYINGS, SERMONS AND TEACHINGS OF ALI with the ONE HUNDRED PROVERBS...
AHLAK DUSTURU: HAZRAT-I ALI'NIN SIIR VE VECIZELERINDEN SECMELER
AL COMANDANTE EN JEFE DEL IMAM ALI A MALID-E-ASHTER, Seleccionado de NAHJOL - BALAGHA
AL GHADEER FIRST WORLD FESTIVAL
Ali and the Philosophy of the Divine
Alis Hundert Spruche مطلوب كل طالب من كلام علي بن ابي طالب ع
Ash-sharif al-Radi: The Compiler of Nahj al-Balaghah, The Path of Eloquence
Authenticity of Nahj Al Balaghah
CONDUCT OF RULE IN ISLAM: Amir al-Mu'minin Ali ibn abi Talib a. s 's Instructions to Malik ibn
CONOSCERE IL NAHJU-L-BALAGAH، آشنايي با نهج البلاغه
Commentary on Kumayl Supplication
Davetlisiniz! Hz. Ali Efendimizle Bir Gun Bir Gece
Des Gemmes de La Voie de l'Eloquence Nahj-ul-Balaghah: Maximes, aphorismes, et adages de l'Imam Ali
Doua-e-Komeyl
EMSAL-I ALI: HAZRET-I ALI'NIN HIKMETLI SOZLERI
Emsal-i Ali Kerremellahu Vecheh
Glimpess of the Nahj al-Balaghah (سيري در نهج البلاغه)
Glimpess of the Nahj al-Balaghah (سيري در نهج البلاغه)
HAZRET-I ALI'NIN MALIK IBN-I ESTER'E GONDERDIGI EMIRNAME
HAZRETI ALI DIVANI
Hazret-i Ali Divani
Hazret-i Ali Vecizeleri
Hz. Ali Ilmihali
Hz. Ali Ki Devlet Adamlarina Tavsiyeler
Hz. Ali Nehcul- Belaga
Hz. Ali den Ogutler
Hz. Ali'den Caglara Mesaj - Nehcul-Belaga'dan Hikmetler
Hz. Ali'den Devlet Adamlarina Ogutler
Hz. Ali'den Hikmet Pariltilari
Hz. Ali'den Ozlu Sozler
Hz. Ali'nin Hayret Ettikleri
Hz. Ali'nin Liderlik Sirlari ve Hitabet Sanati
Hz. Ali'nin Slami Var Hz. Ali Divanindan Secmeler
IMAM ALI LETER A MALEK ASHTAR NAKHAI
IMAM ALI'S EPISTLE TO MALIK ASHTAR
Ilim Beldesinin Kapisi HAZRAET-I ALI
Ilmin Kapisi Hz. Ali'den Altin Sozler
Imam Ali r. o. h Dua Komeil
Imam alinin a munacati
KUMEYL VE TEVESSUL DUALARI [دعاي كميل و توسل]
La Lettre Adresse par L'Imam Amir ul-Mu'minin Ali Ibn Abi Talib a Malek al-Achtar
La Parola di Ali: Le sentenze brevi del Nahju-l-balaqah
Les Pieux: une adresse de l' Imam Ali a. s
Lettres du seigneur des croyants Ali Ibn Abi Taleb: Extrait de Nahjol Balagheh
Living and Dying with Grace: Counsels of Hadrat Ali
MAXIMES D'ALI كلمات قصار: اندررزهاي نغز حضرت اميرالمؤمنين علي بن ابي طالب سلام الله عليه
NAHJ UL-BALAGHA, Peaks of Eloquence
NAHJ-UL-BALAGHA
NAHJUL BALAGHA
NAHJUL BALAGHA
NAHJUL BALAGHA OF HAZRAT ALI
NEHC'UL BELAGADA BIR GEZINTI [سيري در نهج البلاغه]
NEHC'UL- BELAGA
Nahj al Balagha (La Voie de l'eloquence)
Nahjul Balagha Ligjerata dhe fjalime te zgjedhura te Imam Aliut [نهج البلاغه، آلبانيايي]
Nahjul-Balagha (The Style Of Eloquence): The written and spoken words of imam ali
Nehcu'l Belaga uzerine [سيري در نهج البلاغه]
Nehcu'l-Belaga' dan Dersler
Nehcu'l-Belaqa
One Hundred Virtues of Ali Ibin Abi Taleb and His Sons, The Imams
One thousand Ayats revealed aboute Imam Ali (a. s)
PEAK OF ELOQUENCE, NAHJUL BALAGHA, SERMONS, LETTERS AND SAYINGS OF IMAM ALI A. S
Religion in Nahjulbalaghah
SAD KALIMA OR CENTILOQUIUM of Ali. b Abi Talib
SAGESSES DE L'IMAM ALI [فرمايشات امام علي عليه السلام]
SAHIFA ALAWIYA
SELECTIONS FROM WISE SAYINGS OF AMIRUL MOMININ A. S منتخب نصايح نهج البلاغه
SEMI ZA IMAM ALI
Sayings of Imam Ali ibn Abi-Talib
Seyri Der Nehc-ul Belage
Supplications, Du'a Amir al-mu'minin
THE INVALUABLE BOOK
THENIE NGA HAZRETI IMAM ALIU a. s ١٠٠ [زبان بوسنيايي]
TUHAF AL-UQOUL [تحف العقول عن آل الرسول صلي الله عليهم]
Taking Inspiration from the Words of Ali (a) [الهام از گفتار علي عليه السلام، انگليسي]
Test Booklet On A Study on Nahj al-Balaghah
The Prohibition of recording the Hadith Causes and Effects
The Quran as Reflected in Nahj al-Balaghah
The Sacred Foundations of Justice in Islam: The Teachings of Ali ibn Abi Talib
The Sayings & Wisdom of Imam Ali: A Selection of Teachings and judgements
The Way To Be
To The Commander-in-chief from Imam Ali to Malik-e-Ashter: Selected from Nahjol-Balagha
Treqint-e-tri FJALET TE IMAMI ALIUT [زبان بوسنيايي]
ZIYARAT-UL JAMEA [زيارة الجامعة الكبيرة]
بازگشت به بالا